جيرجيرکِ پير

فريادِ آزادی

2010-12-07T23:19:00.004+03:30

روز،
روزِ دانشجوست
روزِ دانشجویِ ايرانی‌ست
روزِ فرياد است
روزِ فريادِ بلند، از رویِ آگاهی‌ست.

روزِ فرياد است
دادخواهی از جهان، انسان.

روزِ فرياد است
برعليهِ اختناق و مرگ
برعليهِ آدمی‌خواران
...
روز،
روزِ فريادِ بلندِ پاکِ آزادی‌ست!

شانزدهم آذرماهِ 1389

دگرديسیِ جيرجيرکِ پير

2010-12-07T00:13:00.001+03:30

به زودی...

مديح، شکوه، و تقاضا

2009-12-23T18:59:00.001+03:30

(برایِ رئيس‌جمهورِ محبوب)

ای از تو شرافتِ وطن پابرجا
وی خانه‌یِ عدل کرده از نو تو بنا
چون يک نظرِ تو، کرده صد درد دوا
خوانند تو را، سه‌چار تن از فقرا

يک‌تن، من‌ام؛ اين شاعرِ بی مزدِ قلم
دو، همسرِ من؛ شکسته‌یِ محنت و غم
سوّم، پسری، سالِ سه‌یِ دانشگاه
چارم، که به پانزده نهاده‌ست قدم

گشته همه از خدایِ عالم گله‌مند
کاين‌گونه فقيرزيستن، تا کی و چند؟
از بهرِ چه آفريدمان، گر که نداشت
چيزی ز برایِ ما، به‌جز رنج و گزند؟

گفتم که فقيريم و، بُوَد جمله خطا
کی «فقر» بُوَد به «نيستی» هم‌معنا؟
انگار که ما ز اهلِ اين مُلک نی‌ايم
باور نکنی؟ -قسم به ناموسِ خدا!

زين هستیِ بيهوده به‌تنگ‌آمده‌ايم
فارغ ز حديثِ نام و ننگ آمده‌ايم
اکنون، چل‌و‌هشت‌سالگی می‌فهمم
بيهوده به دنيایِ جفنگ آمده‌ايم!

نه کار و درآمد و نه بيمه، نه اميد
مقروض و گلاويز و، هدر عمرِ مفيد
گيرم که هزار راهِ عرفان دانم
زين‌گونه توان به حضرتِ دوست رسيد!؟

آثارِ نوشته‌کرده‌ام، مانده به طاق
اين‌گوشه و آن‌کُنج، فراوان اوراق
اين بيشه کجاست؟ نامِ آن چيست؟ -وطن؟!
ای‌کاش شدی به بربرستان الحاق!

خوش آن‌که نداشت دردِ اين ويرانه
بگذاشت وطن، بشد سویِ بيگانه
من مانده‌ام اين‌جا، بتر از ديوانه
با فقر و فلاکت و بلا، همخانه!

افسوس که راهِ پيش و پس نيست مرا
هم نيز به مرگ دست‌رس نيست مرا
اجبار اگر نبود و ترديدِ گناه
ولله که به زندگی هوس نيست مرا

افسوس که عمرم شده در فقر به‌سر
حيف آيدم از وقتِ چنين گشته‌هدر
اين گفته اگر گزافه نايد به نظر
بس کار که آيد از منِ خسته‌جگر!

سالی‌دو، نه بيش، اگر رها باشم ازين
درد و محن و غم و بلا، رنج و حنين
سازم ز مديحه‌هایِ مولام علی (ع)
ديوانِ مرتّبی؛ همه درِّ ثمين

گويد دل‌ام: عاقبت همين خواهد بود
خورشيدِ تو نيز، چهره خواهد بنمود
اکنون که به احمدی‌نژاد اين برسد
گردد همه کارها چو نام‌اش "محمود"!

ای آن‌که يگانه‌ای در اين وادیِ درد
باری، تو بگو که ما چه بايدمان کرد؟
خواهی تو اگر زدايی از آينه گرد
لختی زرِ سرخ ده، درين دوزخِ سرد!!

5-880424

گفتگویِ هيچ، با هو-حقّ

2009-12-23T18:58:00.000+03:30

(9 رباعی)

(1)
خود گر نه زبانِ کُديه‌ام لال بُدی
هستی‌م همی به وفقِ آمال بدی
ناخواهیِ من، بلایِ جان است؛ ای‌کاش
آزرم کم و، آز قوی‌حال بدی!
(2)
کو آن‌که کريمی، صله، يک خانه دهد
تا شاعرِ بی‌نوا ازين غصّه رهد
از مدحِ کريمِ اصل غافل‌شده را
البتّه، زمانه زهر در کاسه نهد!!
(3)
اين خانه‌به‌دوشی که بگيرد هرسال
حالِ منِ بی‌نوا و فرزند و عيال
طاقت نگذاشته به کاری ديگر
خود رفع کن ای کريم، قادر، متعال!
(4)
ای حضرتِ حق، به دوستان‌ات سوگند
کاين رنج به اين فقيرِ مسکين مپسند
دانی که گَرَم جدا شود بند از بند
بر داده‌یِ جز خودت نگردم خرسند
(5)
گر زآن‌که عطا کنی، دل‌ام شاد شود
يک قوم ز بندِ غصّه آزاد شود
بر بنده‌یِ بی‌نوا، ببخشای و ببخش
تا هردو جهان‌ام ز تو آباد شود!
(6)
يک خانه‌یِ فسقلی و پولی گُنده
بالايیِ آن، محلِّ کارِ بنده
هر هفته، -دهم قولِ قسم‌آگنده:
سازم ز برات، چامه‌ای فرخنده!!
(7)
شوخی کردم، تو اين به پای‌ام منويس
يک لحظه، به جلدِ من، فرو شد ابليس
من، با تو، به‌جز تو، کی ز تو خواسته‌ام؟
کافر بادم، اگر کنم با تو مُکيس!
(8)
دانم که ز گفت‌و‌گویِ من خندانی
خود دانی و آن‌چه مصلحت می‌دانی
از تنهايی، ملول چون می‌گردي
ما را، به بهانه، نزدِ خود می‌خوانی!
(9)
تو، شِکوه‌یِ بنده دوست‌ داری، صنما
لاحول و لا...! بزرگواری، صنما
خواهد چو به‌لابه، قطره‌ای، بنده‌یِ تو
باران‌باران، بر او بباری، صنما!!

27-880425

حُبّ‌ِ علی(ع)

2009-12-23T18:54:00.001+03:30

(11 رباعی)

(1)
با حُبِّ علی اگر دمی بوی بَری
آزاد شوی به لطف‌اش از دربه‌دری
پاک ار شوی از محبّتِ غير بری
از خلقِ جهان، منّتِ يک جو نبری!
(2)
تا از حُبّ‌اش به غفلت‌ اندر بودم
بيچاره و مفلس و سلندر بودم
واکنون که دوباره زاده‌ام در حُبّ‌اش
دانم که ز هيچ نيز کمتر بودم!
(3)
تا غافل بودم ز عشق، بی‌چاره بُدَم
محزون، مفلس، فقير، بيکاره بدم
وين روز و شبان، ز حُبّ‌ِ مولام علی
برعکس، به کویِ وَجْد آواره بدم!
(4)
کام ار طلبی از دو جهان، يار بس است
ياری چو علی، دلبر و دلدار بس است
در وادیِ درماندگی، از رویِ يقين
فريادرس‌ات، حيدرِ کرّار بس است
(5)
می‌گفتم اگر ز قهرِ خود برگردم
اين مزدِ مديح، چاره سازد دردم!
واينک، دو جهان گر درِ اصرار زنند
بفروشم اگر متاعِ خود، نامردم!
(6)
رفعِ زحماتِ فقر بُد، نيّتِ من
زی مدحِ علی‌م بُرد، خاصيّتِ من
شد کشف به من چو اصلِ ماهيّتِ من
فقرم همه رحمت شد و، اهليّتِ من!
(7)
نيرنگ نه، ليک عينِ ناچاری بود
واگشتنِ من، همان که پنداری بود
غافل بودم که اين وسيلت‌جويی
ابزارِ شکارِ حضرتِ باری بود!!
(8)
می‌خواستم از فقر رها گردم و، شد
گفتم به مديح زاغنيا گردم و، شد
اينک! فقری که صد غنا می‌ارزد!
«بی» بودم و، خواست «با»خدا گردم و، شد!!
(9)
با فقر چو شد که راهِ انسان گيرم
غبن است، دَهَم، مُلکِ سليمان گيرم
شعرم نبرم مگر به درگاهِ نجف
باشد صله از علیّ‌ِ عمران گيرم
(10)
گر حضرتِ حق توبه کند رد، چه‌کنم؟
گويد: «گم‌شو، کافرِ مرتد»، چه‌کنم؟
ور شاهِ ولايت‌ام شفاعت نکند
بيچاره منا! وای، منِ بد، چه‌کنم؟!
(11)
برپا کنم از داغِ دل‌ام، شيون و شَين
جاری سازم دو دجله خونابه، ز عين
ور گريه‌یِ نيمه‌شب به دادم نرسد
آنگه، من و کربلا و، دامانِ حسين!

880501

درباره‌یِ مرگ (1)

2009-11-23T01:41:00.002+03:30

(به يادمانِ بلند و هميشه‌زنده‌یِ دوستِ عزيزِ سفرکرده: محمّدرضا زُجاجی)

اگرنه در شگفت‌انگيزی، که در گرهْ‌وارگی، پديده‌ای به پایِ مرگ نمی‌رسد. شايد بتوان خودِ "زندگی-هستی" را نيز به همان‌اندازه، شگفت و شگفتی‌برانگيز برشمرد. آنچه ما را وامی‌دارد که از "مرگ" بيش از "زندگی" به‌شگفت‌آييم، بی‌گُمان در اين نهفته است که نمی‌خواهيم آن را –مرگ را- باور کنيم. و همين "تن‌زدن از باور" است که آدمي را، در درازنایِ هستیِ گونه‌یِ خويش، به تلاشی انبوه و گسترده واداشته؛ به اين اميد که –شايد بتواند- اين گرهْ‌وارگیِ کورنمون را بگشايد.
در اين‌ميان، آنچه برایِ من، همچنان به گونه‌یِ پرسشی بی‌پاسخ برجای‌مانده، اين است که چرا و چگونه، انسان، دريافتِ روشن و استواری را، که ازجمله در منظومه-حماسه‌یِ «گيلگمش» چهره می‌نمايد، واگذاشته، و بارِ ديگر، به درونِ باورتراشی‌هایِ خردْناپذيرِ پيشينِ خود بازگشت نموده است.[1]
داستانِ گيلگمش، از آثارِ هزاره‌یِ سوّمِ پيش از ميلاد است. داستانی بی‌مانند و حيرت‌آور، که بر پايه‌يِ اساطير، تاريخِ اساطيري، و هستی‌شناسیِ ژرفِ بين‌النّهرينیِ کهن (سومری) بنيان يافته است. بر اين متنِ شگرف، از ديدگاه‌هایِ گوناگون، می‌توان و می‌بايست به‌ژرفی نگريسته، و برآن درنگ نمود. اگر در خواننده‌هایِ اين يادداشت، کسی هست که آن را نخوانده، توصيه می‌کنم بشتابد؛ مگر اين‌که بخواهد نيمی از عمرش بر فنا باشد![2]
فرازِ موردِ نظرِ اين يادداشت، جايی از داستان است که گيلگمش، پس از مرگِ دوست و برادرش "انکيدو"، به جست‌وجویِ زندگیِ جاويد برمی‌آيد (فصلِ چهارم، ص99 و...)؛ آن‌جا که "سيدوری؛ زنِ باده؛ آن شراب‌ساز"، چون از انگيزه‌یِ گيلگمش آگهي می‌يابد، به او چنين اندرز مي‌دهد:
«گيلگمش! اين‌سان شتابناک به کجا می‌روی؟ تو هيچ‌گاه آن زندگی را که در جست‌وجويش هستی نخواهی يافت. وقتی خدايان انسان را آفريدند، مرگ را قسمتِ او قرار دادند؛ امّا زندگی را برایِ خود نگاه‌داشتند. ليکن تو، گيلگمش، اندرونِ خود را از طعامِ نيکو آکنده ساز، شب و روز، روز و شب، در پاي‌کوبی باش. شادمانی و جشن و طرب را پيشه کن. پوشاکِ نو به‌تن‌کن. در آب تن را بشوی. به کودکِ خردسالی که دست‌هايت را گرفته است مهر بورز، و همسرت را در آغوشِ خويش شادمان ساز. چون اين‌نيز قسمتِ انسان است.» (ص4-103)[3]
اگرچه با دنباله‌یِ داستان کاری نداريم، فشرده‌ای ازآن را می‌آورم:
گيلگمش نمی‌پذيرد، و برایِ ديدارِ "اوتناپيشتيم" [که «خدايان در ميانِ مردمان[4] تنها به او زندگیِ جاويد داده بودند»[5]] به‌راه‌می‌افتد. به‌همراهِ کرجی‌بانِ وی، از درياها می‌گذرد، و سرانجام با او ديدار می‌کند. اوتناپيشتيم نيز، از ناگزيریِ مرگ می‌گويد: «وقتی اننوناکی، داوران، و مامتون Mametun مادرِ سرنوشت‌ها، گردآمدند، با يکديگر تقديرِ انسان‌ها را معيّن کردند. مرگ و زندگی را برقرار داشتند؛ ليکن، روزِ مرگ را آشکار نساختند.». سپس، برایِ وی داستانی بازگو می‌کند، تا رازی را، درباره‌یِ خدايان، بر وی آشکار سازد: داستانِ طوفان را. و اين، همان داستانِ "نوح" است، که در تورات می‌بينيم -با تفاوت‌هايی. و خدايان، پس از فرونشستِ طوفان، به اوتناپيشتيم و همسرش، زندگیِ جاويد می‌بخشند.
اوتناپيشتيم، به‌پيشنهادِ همسرش، به گيلگمش هديه‌ای می‌دهد: نشانیِ گياهی خاردار در ژرفنایِ دريا را، که قادر به «جوان‌ساختنِ پيران» است. گيلگمش به ژرفا فرومی‌رود و گياه را به‌دست‌می‌آوَرَد. امّا، در بازگشت به شهرِ خويش "اروک"، جايی می‌ايستند، و ماری، به بویِ گياه، از اعماقِ دريا بالامی‌آيد و آن را می‌ربايد.[6] و، گيلگمش –تهی‌دست- به اروک بازمی‌گردد.
پايانِ داستان، صحنه‌یِ سوکواریِ خويشانِ گيلگمش، و مردمانِ اروک، بر مرگِ اوست.
q
آموزه‌ای را که در اين داستانِ کهن از زبانِ "سيدوری" (زنِ باده؛ آن شرابْ‌ساز) بيان می‌شود، در آثارِ ادوارِ بعد نيز می‌توان يافت.[7] ازجمله، به‌گونه‌ای بسيار برجسته، و بی‌اندازه صريح، در ترانه‌هایِ خيّام!
بديهی‌ست که برایِ خواننده‌یِ فارسی‌زبان، آوردنِ ترانه‌ها، و نوشتن درباره‌یِ اين مضمون در ترانه‌هایِ خيّام، کاری‌ست کاملاً غيرِضروری؛ که فقط بر حجمِ نوشته خواهد افزود. امّا، شايد بد نباشد اشاره کنم که آموزه‌یِ ارجمندِ "شادباشی"، منحصر به خيّام نيست، و در نظم و نثرِ فارسی، مضمونِ آشنايی‌ست. ازجمله، در اشعارِ بازمانده‌یِ رودکی، ابيات و قطعاتِ بسيار زيبايی در اين مضمون ديده می‌شود. مثلاً:

شاد زی، با سياه‌چشمان، شاد
که جهان نيست جز فسانه و باد!

و در شاعرانِ پس از خيّام، عبيد و حافظ، از آموزگارانِ جدّی و کوشایِ اين آموزه به‌شمارمی‌روند.
V
به‌نظرِ نگارنده، موضوعی‌ست کاملاً معمّاگونه.
با وجودِ رسيدن به درکِ بسيار عميق، و کاملاً شفّافی که در داستانِ گيلگمش بازتاب يافته، و با توجّه به اين موضوع که داستانِ مزبور، در زمره‌یِ "ادبيّاتِ آيينی" بوده، و اين‌گونه از ادبيّات، در جوامعِ کهن، نشرِ گسترده و دم‌به‌دم داشته است، چگونه، و چرا انسان به راهی اين‌چنين وارونه رفته است؟!
پاسخی که من برایِ اين پرسش يافته‌ام، اين است که: با نفوذِ عنصر و نژادِ سامی به بين‌النّهرين، و چيرگیِ بر آن، احتمالاً چيزی از گونه‌یِ حقارتِ درک، و کوتاهیِ روح، در بخش‌هايی از منسوبانِ به اين نژاد، از پذيرفتنِ اين حقيقتِ عريان و بسيار سازنده، امّا به همان‌اندازه تلخ و ناباور، سر باز زده است. پديده‌ای که در متأخّرترين رويش‌هایِ نژادِ سامی، به آشکاره‌ترين گونه‌یِ ممکن، جلوه‌گری می‌يابد.
يا می‌توان چنين انديشيد، که: انسان، به‌طورِکلّی، نتوانسته خود را با اين حقيقتِ تلخناک سازگار نمايد؛ و به‌ناچار، به تاريکنایِ خردناپذير، امّا آرامش‌بخشِ پيشينِ خود، والغزيده است. چنين وضعی، برایِ‌ "فرد"ِ انسانی نيز، گهگاه -و چه‌بسيار-، روی می‌دهد. فراوان ديده‌ايم انسان‌هايی را که به درکِ «محتوم و بديهی‌بودنِ مرگ، و تنها خويشکاریِ انسان بر رویِ زمين، يعنی شادکامی و بهروزی» رسيده‌اند، امّا، اين دريافت، در ايشان دوام نيافته، و در شرايطی دشوار، به انگيزه‌یِ –شايد ناخودآگاهِ- تسکين، به باورهايی بازگشته‌اند که روزگاری بر پايه‌یِ «نقدی تسخربار» با آن وداع کرده بوده‌اند! همچنان‌که، به‌گواهیِ افلاطون، "پيری" نيز می‌تواند زمينه‌سازِ چنين دگرديسیِ ناباوری باشد. (جايی، در رساله‌ای، ديده و خوانده‌ام که: «چه‌بسا، انسان، در پيری، به همه‌یِ آن باورهايی که در جوانی به آن خنديده است، اعتقاد می‌يابد!» [نقلِ به‌معنی. برایِ يافتنِ آن، بايد بگردم؛ و حوصله‌اش نيست...])

(18:40) 880813

?
پابرگ‌ها:
[1] حماسه‌یِ گيلگمش، از گزارشِ انگليسیِ ن. ک. ساندرز، به‌خامه‌یِ دکتر اسماعيل فلزي به‌فارسی برگردانده شده. پيش‌ازآن، نخستين‌بار، در سالِ 1333، ترجمه‌ای به قلمِ دکتر منشی‌زاده، از متنی (به‌آلمانی) به‌قلمِ گئورگ بورکهارت /1935/ نشر يافته. سپس، شاملو، ظاهراً بر مبنایِ اين ترجمه، متن را به شيوه‌یِ خويش، ويرايش-نگارش نموده، و در بهمنِ 1340 در «کتابِ هفته» [شماره‌یِ 16] انتشار داده. همچنين، ترجمه‌ای به‌قلمِ دکتر احمد صفوی، از همين متنِ ساندرز، با عنوانِ «پهلوان‌نامه‌یِ گيلگمش»، در 1356 به چاپ رسيده است. (منبعِ آگهی: مقدّمه‌یِ دکتر اسماعيل فلزي، ص8-7)
[2] متنِ داستان را از اين‌جا يا اين‌جا دريافت کنيد. (يادآوری کنم که: متنِ ترجمه‌یِ دکتر فلزی را، دوستِ عزيز، مهران، تايپ‌کرده و نشر داده بود. و من، همان را در آرشيوگونه‌یِ وبلاگِ پيشينِ خود -فردایِ روشن2- آورده‌ام.) از ترجمه‌یِ منشی‌زاده نيز، يک نشرِ عکسی ديده‌ام، امّا نشانی‌اش را ندارم.
(گشتم، و خوش‌بختانه پيدا شد:
http://efsha.no-ip.org/farsi/books/maktoobat.htm
و البتّه، اين سايت، از فيلترشده‌هایِ قديم است! مگر اين‌که اين صفحه‌اش آزاد باشد...)
[3] اين پاره را، سال‌ها پيش از دست‌يابی به متنِ کامل، در مقاله‌ای از فريدون آدميّت، ديده و خوانده بودم (و سال‌ها، در اشتياقِ خواندنِ اين متنِ شگرف می‌سوختم). آن‌جا، عبارتِ پايانی چنين آمده:
«اين‌ها هستند علائقِ آدمی.» (کتابِ چراغ، جلدِ پنجم، انتشاراتِ دماوند، چاپِ اوّل، مهرِ 1363؛ ص34) (در پابرگ آمده که از ترجمه‌یِ انگليسیِ خانم فرانکفورت [از متنِ سومری-آکادی] ترجمه شده). به نظرِ من، واژه‌یِ «سهم» يا «برخه/بهره»، از اين هردو، مناسب‌تر است.
[4] در اصل (ص106): «مردان». و به‌نظرِ من، اشتباه است. وجهی از توجيه وجود دارد؛ امّا بعيد می‌دانم که مترجم به آن توجّهی داشته بوده باشد! بيشتر همين است که «اشتباه» شده؛ و يا، در اصلِ متنِ انگليسی، واژه‌ای بوده به هردو معنی؛ و مترجم يکی را به‌جایِ ديگری آورده...
[5] اين "اوتناپيشتيم"، پيشْ‌نمونِ "نوح"ِ مشهورِ خودمان است!
[6] اين بخش، پيشْ‌نمون، يا بهتر بگوييم مأخذِ داستانِ «اسکندر-ذی‌القرنين و خضر و آبِ زندگانی» است.
[7] در اين‌سال‌ها، هرجا به موردی برخورده‌ام، يادداشت کرده‌ام؛ امّا، متأسّفانه، بايد هرکدام را از گوشه‌ای، از کارتن و جعبه و کيسه‌ای بيابم؛ و ممکن نيست! بنابراين، اشاره‌وار، به مهم‌ترين نمونه‌یِ اسطوره‌شده‌یِ آن پرداخته‌ام...

بازانديشی (II) - درباره‌یِ قانون [2]

2009-11-21T13:24:00.000+03:30

فکر کردم نکند کسی نسبت به «قانون‌گريزیِ ايرانی» (در پاره‌گفتارکِ پيشين) ترديد داشته باشد؛ پس، بهتر است نمونه‌هايی بياورم. در اين نمونه‌ها اصلاً به رده‌یِ ارزشیِ آن اعتنايی نشده، و صرفاً «نمونه» است.
µ ايرانی، به‌طورِ فطری، از رعايتِ «صف» گريزان است؛ و «صف» يکی از ساده‌ترين قانون‌ها –يا بلکه قاعده‌ها-یِ بشری است. به‌گُمان‌ام، در تهران بتوان شمّه‌واره‌ای از رعايتِ صف را رصد کرد[1]؛ امّا، در ديگر شهرها[2]، نشانی از اين رعايتِ بديهیِ ابتدايی به چشم نمی‌خورَد، مگر گهگاه به‌اجبار، و آن‌هم نيمْ‌بند!
پی‌جويیِ زمينه‌یِ پيدايی و آبشخورِ اين ول‌افساریِ زشت، البتّه موضوعِ ديگری‌ست؛ و بررسيدنِ آن، بسيار دربايست؛ امّا، اين‌جا، با آن کاری نداريم، و صرفِ بودِشِ کاملاً آشکارِ آن، برایِ بحثِ‌مان بسنده‌ست.
µ سال‌هایِ سال پيش، به روزگارِ تدوينِ قوانينِ جديد، به احتمالِ قوی در دوره‌یِ رضاشاهی، قانونی به تصويب رسيده که بر اساسِ آن، خريدارِ ملک می‌بايست در يک‌ماهه‌یِ نخستِ پس از انجامِ خريد، قول‌نامه‌یِ معامله را، برایِ رسميّت‌يافتنِ اسنادی، به مراکزِ رسمیِ ثبتِ اسناد ببرد، تا پس از طيِّ مراحل، سندِ رسمی به وی داده شود. چنانچه کسی چنين نکند و فروشنده همان ملک را، اين‌بار با سندِ رسمی، به خريدارِ ديگری بفروشد، معامله‌یِ وی «معارض» به‌شمار نخواهد آمد.
با توجّه به اين نکته که در اين قانون، بيش و پيش از هرچيز، به امنيّتِ مالیِ خريدار بها داده شده، اکنون جایِ پرسش است که: چرا بايد در طولِ اين سال‌ها، چيزی از گونه‌یِ «قول‌نامه»، يا به اصطلاحِ نادرست‌گونه‌یِ اندکی پيش‌تر: "سندِ عادّی"، هنوز، همچنان، در ميانِ ما رواجی به‌مراتب بيش‌تر از «سندِ رسمیِ قانونی» داشته باشد؛ حتّی در مواردی که مِلک در شرايطِ "تصرّفِ آشکار و قطعی" نيست؛ صرفِ نظر از اين‌که "تصرّف" نمی‌تواند جایِ "سند" را بگيرد!؟
برایِ دنيایِ پيشينِ ما، پيش از 57، شايد وجودِ اطمينان‌بخشِ سايه‌واری از «اعتمادِ انسانی»، عاملِ مدد رسانِ اين بی‌اعتنايی شمرده تواند شد؛ همچنان‌که در اين اواخر: «گريز از ماليات»! امّا، به نظرِ نگارنده، اين فقره نيز –مانندِ ديگر مواردِ قانون‌گريزی، يا بی‌اعتنايی به قانون-، عللِ بنيادينِ ديگری دارد؛ يا نيز دارد!
µ «قانونِ کار»، برایِ کارگر، حدِّاقل مزدی قائل شده، و بنا به وجهِ نوشتاریِ قانون، هيچ کارفرمايی حقِّ تخطّی از آن را ندارد؛ حتّی با توافقِ کارگر. امّا، جز در برخی کارخانه‌ها، نشانی از اجرایِ اين قانون به‌چشم نمی‌خورَد. در انبوهِ کارگاه‌هایِ کوچک و نيمه‌بزرگ، هتل‌ها، دفترهایِ جورواجورِ خدماتی، حتّی خودِ دفترهایِ «کاريابی» (!!)، و غيره و غيره، دم‌به‌دم، حقوقِ کارگرِ بی‌نوا، تاراج می‌شود.
بخشِ از همه شگفت‌ترِ ماجرا، اين‌جاست که دفترهایِ «کاريابی» که مستقيماً تحتِ نظارتِ "اداره‌یِ کار" عمل می‌کنند، مزدِ پيشنهادیِ کارفرما را، از پنجاه‌هزار تومان گرفته، تا شايد به‌ندرت 200هزار تومان –که بازهم با 270هزار تومانِ مصوّبه‌یِ قانونی، در سالِ جاری، اختلافِ آشکار دارد-، در دفترهایِ خود ثبت می‌کنند!![3]
به‌راستی، جهان بر ما ستم می‌کند که همه‌ساله به ما جايزه‌یِ نوبلِ جهانی -بلکه کهکشانی-ِ «قانون‌گرايی» نمی‌دهد!
از سویِ ديگر، بسياری از کارفرمايان، در آغاز، از کارگر، از يک تا چند برگِ سفيدامضا می‌گيرند تا هرگز نتواند «حقوقِ قانونی»ِ خود –اعم از مزد، و مواردِ ديگر- را، بازخواهی نمايد. و شگفت‌تر از اين، رفتارِ اداره‌یِ کار است که اين اوراقِ سراپا مسخره، و کاملاً ضدِّ قانونی را، کاملاً قانونی می‌شمرَد!
جرم، نه در اختفا، که پيشِ رویِ "قاضی"، و به معاونتِ او، وقوع می‌يابد. برایِ خودمان، ايرانيانِ هنر نزدِ ماست و بس، يک کفِ مرتّبِ مرکّب بزنيد. دريغ نفرماييد!
µ قديم‌ها، بر پشتِ جلدِ دسته‌چک، يکی‌چند مادّه‌قانون نقل شده بود، و به‌گُمان‌ام ازجمله «ممنوعيّتِ صدورِ چکِ مدّت‌دار». در هرحال، اين ممنوعيّت –چه آن‌جا نقل شده، و چه نشده‌ باشد-، يک اصلِ قانونی‌ست.
حالا، می‌رويم بانک. بله، خودِ «بانک»؛ برایِ وام مثلاً. آن‌جا از ما چکِ مدّت‌دار می‌گيرند!! به سرِ مبارک دست نکشيد، چون از کلّه‌یِ ما ملّت، به صدميليارد کلفت‌تر از اين هم، شاخ سبز نمی‌شود. ما، با اين انبوهِ هنر که نزدِ ماست و بس، قرار نيست به اين‌زودی‌ها گوساله‌مان گاب شود، و شاخ دربياوَرَد!
a
به‌نظرتان بس نمی‌آيد؟ مثلِ مشهورِ "مشت نمونه‌یِ خروار" را به‌يادآوريد، و قبول کنيد که کافی‌ست.
و اکنون پرسشی دارم:
در ميانِ جماعتی که برایِ اَنقُلّابِ سبز تلاش می‌کردند، انصافاً چندتن می‌توان يافت که خود، به حدِّ مقدور، از هنرِ نابِ «قانون‌گريزی» فاصله گرفته باشند؟ -هيچ نفر.
من که در اين ترديد ندارم. (سرِ سرِ انقلابِ سبز، که قرار بود اگر رأی بياوَرَد، اجرایِ قانونِ اساسی را –به‌قيدِ سوگند- برعهده‌گيرد، پيش از هر کاری، خود همان قانونِ اساسی را زيرِ پا گذاشت...). اگر توهّم کرده‌ايم که آنچه کاستی و عيب و ناهنجاری می‌بينيم، متعلّق و منتسب به حکومت، و معلولِ آن است، سخت در اشتباه‌ايم.
در يادداشت‌هایِ آينده –ان‌شاء‌الله- به اثباتِ اين موضوع خواهم پرداخت، که اتّفاقاً، و برعکس، اين ماييم که حکومت‌ها را نيز به چپ‌راهه می‌افکنيم! دعویِ بزرگی‌ست؛ امّا، به‌سادگی قابلِ اثبات است...

880804

?
پابرگ‌ها:
[1] يا به گفتِ استاد حيدری ملايری: «نپاهش» کرد!
[2] که البتّه بايد آن‌ها را «رُستاق‌هایِ فُراخ‌شده» دانست، نه شهر-به معنایِ راستين و جدّیِ آن-؛ همچنان‌که تهران نيز، تهْ‌مايه‌ای ازين «فُراخِشِ رُستاقيّت» يا «رُستاقيّتِ فُراخِش‌يافته» با خود دارد. تهرانی‌ها باد ناکُناند!
[3] نرخ‌ها، مربوط به اين‌جاست: مشهد. در تهران چه‌گونه‌ست، نمی‌دانم. و اصلاً آيا نرخِ دستمزد، با توجّه به سطحِ متفاوتِ زندگی در شهرهایِ مختلف، فرق می‌کند يا نه، آگهی ندارم.

بازانديشی (II) - درباره‌یِ قانون [1]

2009-11-21T13:15:00.000+03:30

گُمان نمی‌کنم که در همه‌یِ دنيا، بتوان کشوری يافت که در آن، کسی خلافِ قانون عمل کند، و تحتِ پيگرد قرار نگيرد! و اين، قاعده‌ای‌ست که عقل، خلافِ آن را نمی‌پذيرد: قانون، نه رویِ کاغذ، که در «اجرا» معنا می‌يابد. اگر قرار به «قانونِ کاغذْنبشته» باشد، هيچ کشوری از امکانِ داشتنِ عالی‌ترين قوانين نيز بی‌بهره نخواهد ماند؛ حتّی اگر چلغوزآباد باشد!
و قانون، به معنایِ اجرايیِ آن، بی هيچ ترديدی، برایِ ما ايرانيان، موضوعی‌ست کاملاً خارج از موضوع. و صدالبتّه، همه‌یِ ناهنجاریِ اين وضعِ فجيع، زيرِ سرِ آخوندها و حکومتِ جمهوریِ اسلامی‌ست! آيا کسی هست –با شمايم دوستان! روشنفکران!- که در اين حقيقتِ مسلّم شک داشته باشد؟ ظاهراً کسی پيدا نمی‌شود.
امّا، من شک کرده‌ام.
نمی‌خواهم بگويم که نظامِ حکومتی بی‌تقصير است؛ بلکه، می‌خواهم به اين موضوع از زاويه‌ای ديگر بنگرم (به‌ويژه که اکنون ديگر نظامِ حکومتیِ يک کشور را، چيزی جدا از کليّتِ آن کشور و مردمانِ آن نمی‌دانم!). با طرحِ چند پرسش، سعی می‌کنم به موضوع وارد شوم:
ميانِ «اجرا» و «چه‌گونگی»ِ قانون، چه رابطه‌ای برقرار است؟
آيا اگر قانونی را «نادرست» تشخيص داديم، می‌توانيم و بايد از آن بگريزيم يا نه؟
و اگر مبنا بر اين است، برایِ پی‌بردن به «درستی-نادرستی»ِ قانون، از چه ملاک و معياری بهره می‌جوييم؟
آيا اين تشخيص در صلاحيّتِ شخص، اشخاص، گروه، گروه‌ها، و يا سازمان و نهادِ ويژه‌اي‌ست، يا هرکسی خود می‌تواند به آن بپردازد؟
همچنين، در صورتی که نادرستیِ يک قانون اثبات شود، چه بايد کرد؟ آيا بايد از آن سرپيچی نمود؟ بايد آن را دور زد؟ بايد ...؟ چه بايد کرد؟
آيا بايد مثلاً انقلابِ سبز کرد؟!
V
من به اين نتيجه رسيده‌ام که نخست بايد برایِ اين پرسش‌ها، و پرسش‌هایِ ديگری که در بررسیِ اين مشکلِ عميق درخورِ طرح می‌نمايد، پاسخ‌هایِ سنجيده‌ای بيابيم؛ پاسخ‌هايی برکنار از هيجان و عصبيّت؛ پاسخ‌هايی که در ترازویِ «خردِ انسانی» وزنی درخور داشته باشد.
اگرچه من بسيار کم مطالعه کرده‌ام، بنا به همين اندک، گُمان می‌کنم که ما ايرانيان اصلاً به اين زمينه‌ها نزديک نشده‌ايم. در آثارِ فلسفی-اجتماعی، و نيز ادبیِ مغرب‌زمين، که به فارسی ترجمه شده، البتّه، مطلب بسيار می‌توان يافت. امّا اين که ما نيز مانندِ انسانِ غربی، به اين موضوع بپردازيم و در آن بينديشيم، به‌گُمان‌ام که اتّفاق نيفتاده باشد؛ حتّی در اين‌حد که خوانده‌هایِ خود را در نگاهی که به خود و جامعه‌یِ خويش داريم، بازانديشی کرده باشيم؛ ولو به گونه‌یِ قياسی سطحی! ضمناً، بايد به اين نکته توجّه دهم که اندک بودنِ مقدارِ مطالعه‌یِ فقير، نمی‌تواند ناقضِ نظرِ او باشد؛ چرا که موضوعی تا بدين حد اساسی، نبايد چندان اندک طرح شده باشد که او نديده باشد!
و نکته‌یِ آخر اين‌که: برایِ پرداختن به اين زمينه‌یِ حياتی، هيچ‌گاه دير نيست؛ اگر اهمّيّتِ آن را باور کرده باشيم. همچنان‌که، به گونه‌ای کاملاً بديهی، پرداختنِ به اين موضوع، ابداً با عصبيّت جور درنمی‌آيد. برایِ چنين بررسی و پژوهشِ ژرف و کارساز و بايسته‌ای، پيش از هر چيز، به ژرف‌انديشيِ از سرِ درد نياز است؛ و به باور داشتن به آرمانِ بهروزی!
بايايیِ «راستی» بی‌نياز از يادکرد است...

دوّمِ آبان‌ماهِ 1388

"مرگ" جاودانگی‌ست...

2009-11-11T20:32:00.004+03:30

نخستين انديشه‌ای که در تأمّلِ بر اين «گويه» به ذهن می‌رسد، سويه‌یِ وارونه‌یِ آن است؛ که: پس، توانَد بود که: "«جاودانگی» مرگ است...!". امّا، اين درست نيست. هيچ‌يک از قواعد و قانون‌گونه‌هایِ منطق، اين وِلْ‌افساریِ ذهن را تأييد نمی‌کند.
مرگ، چنان‌که می‌شناسيم، و يا می‌بايست –به‌واسطه‌یِ تکرارِ پی‌در‌پی و هميشه‌یِ آن- بشناسيم، ازآن‌جا‌که بارزترين ويژگیِ آن «توقّفِ "زمان"» است [و يا دستِ‌کم «از بحث خارج‌کردنِ آن»]، به‌گونه‌ای سختْ شگفت، "جاودانی"، و يا حتّی "جاودانگی" را تداعی می‌کند.
اگر بتوانيم در تعريفِ ناگزيرِ «جاودانگی»، به "دوام و ادامه‌یِ بی‌وقفه‌یِ زمان" قائل شويم –که با "توقّفِ بی‌وقفه‌یِ زمان" هيچ فرق ندارد- شايد بتوانيم به آن تطابقی که نگارنده‌یِ مقال در نظر دارد، نزديک، و يا با آن «همْ‌سو» شويم.

انسانی که می‌ميرد، خود به «درک»ِ جاودانگی -يا "خُلود"- نمی‌رسد؛ امّا، زندگانِ شاهد، می‌توانند بر اين تحوّلِ شگفت گواهی دهند. و نگارنده، گُمان نمی‌کند که موضوعی تا بدين‌حد بديهی، نياز به بازگفت داشته باشد، که: مرگ، تنها واقعه‌ای‌ست که «مفعول» ندارد؛ همچنان‌که، اغلب، «فاعل» نيز، ناپيداست! و آنچه واقعيّت دارد، و «هَسْتِش»ِ آن انکارپذير نيست، خودِ "فعل" است –که باز، بنا به رعايتِ اصلِ‌ «رسايی»، بايد آن را، از بنياد، دگربار، "تعريف" نمود! و چُنان می‌بيند که کاربردِ واژه‌یِ "فعل" نيز بی‌معناست.

اين انبوهِ "شگفت"انگيزی که در پديده‌یِ «مرگ» ديده می‌شود، در هيچ‌يک از ديگر پديده‌هایِ بشری، يافت نمی‌گردد. چرا؟

اگر بتوان زبانِ «به‌سکوت مُهرکرده»یِ شيخِ ما –م. ر. زُجاجی- را، به «بيان» گشود، شايد...
-می‌توان؟!

13/08/88

برایِ "هفتم"ِ آن عزيزِ سفرکرده

2009-11-11T19:56:00.005+03:30

(محمّدرضا زُجاجی؛ که اين‌گونه نظم را خوش می‌داشت...)

ای برشده به عالمِ بالا، چه می‌کنی؟
بگذشته زين خرابه‌یِ دنيا، چه می‌کنی؟

بدرود کرده با غمِ اين تلخنایِ رنج
با بی‌کران رهايیِ آن‌جا، چه می‌کنی؟

يک‌هفته از رحيلِ تو بگذشته، دردناک
ای دردِ خويش کرده مداوا، چه می‌کنی؟

ما، بی‌رخ‌ات، به گوشه‌یِ تاريکِ حُزنِ خويش
تو، رَسته از مصاحبتِ ما، چه می‌کنی؟

با ما بگو که هست جهانی دگر به‌پای؟!
ور نيست، خود، به پهنه‌یِ صحرا چه می‌کنی؟

آن‌جا، کجا به گردش و گُلْ‌گشت می‌روی
در بی‌کرانِ عرصه‌یِ شب‌ها چه می‌کنی؟

گر خود بُوَد جهانِ دگر، خوش به حالِ تو!
يک‌دم بگو، به عيشِ مهنّا چه می‌کنی؟

چون هست و، در بهشت تو را جای داده‌اند
دانم که زيرِ شاخه‌یِ طوبیٰ چه می‌کنی!

هان! رندِ پاک‌بينِ نظربازِ بی‌دريغ
آن‌جا، ميانِ آن‌همه زيبا چه می‌کنی؟

زيرِ کدام سرو، لبِ جو نشسته‌ای؟
با دلبرانِ شوخِ فريبا چه می‌کنی؟

لب می‌گزی ازين و، بدان دست می‌بری
جنبد چو از تو اژدرِ اعمیٰ، "چه" می‌کنی!!

امّا، يقين کجاست که خود اين‌چنين بُوَد
گر خود "عدم" بُوَد همه اين‌ها، چه می‌کنی!؟

مهدی سهرابی
10/08/88

برایِ زادروزِ ثامن‌الحجج، حضرتِ امام علی‌بن‌موسی‌الرّضا (ع)

2009-11-11T19:37:00.000+03:30

آفتاب از شرق برمی‌آمد، امّا
قرن‌ها زين پيش
آمد از مغرب، يکی خورشيدِ تابنده
آمد او تا راست گردد اين‌‌که خورشيدِ جهان‌افروز
پرتوافکن می‌شود از شرق.

گر خراسان را، به‌حيثِ واژه، بشکافی
معنی‌اش «سویِ برآمدگاهِ خورشيد» است.
ساخت‌وارِ واژه، اينک سيزده قرن است
با وجودِ حضرتِ ثامن
در خراسان
راست گرديده.

او جهان را
هر سحرگاهان، به نورِ خود
- می‌آرايد.
دردمندان را
در دعاهاشان
نيک می‌پايد.

گرمی‌افزایِ وجودِ دوستداران است
از خراسان می‌شود طالع
پرتوِ گرمِ اميد و، نورِ ايمان است.

او، رضا‌^(ع)، خورشيدِ تابانِ خراسان است!

مهدی سهرابی
07/08/1388

اگر مرگ داد است، بيداد چيست؟

2009-10-27T01:53:00.011+03:30

«در سوکِ دوست»
برایِ اندکْ‌تسلّایِ دلِ غرقِ اندوهِ همسر و فرزندان، خواهرها و برادرها، خويشاوندان، و نيز دوستان و دوستدارانِ نازنينْ‌دوستِ ديرينه‌ام، رفيق‌ام، يار و همراه، و برادرم: بزرگوار محمّدرضا زُجاجی

ز تنگنایِ زمين، سویِ آسمان رفتی
به بویِ نور، ازين تيرهْ‌خاکدان رفتی
به‌سانِ مرغِ رهاگشته از قفس، چالاک
گشوده بال، نفسْ‌تازه، پَرکَشان رفتی
سحر کرشمه‌یِ صبح‌ات بشارتی خوش داد
به مژده، جان هبه کردی؛ دوانْ‌دوان رفتی
گرفته بود دل از منزلِ وجود، تو را
دلی به بادِ فنا داده، شادمان رفتی
به گنجْ‌خانه‌یِ جان‌ات، هزار گوهرِ رنج
به‌جا نهاده و، زی گنجِ شايگان رفتی
خجسته باد رهايی‌ت، شاهِ عرصه‌يِ رنج
به فتحِ کشورِ آرامِ جاودان رفتی
فغان به سوکِ تو، اصلاٰ روا نمی‌دانم
که بی‌گُمان به دلِ شاد ازين جهان رفتی
اگرچه زادِ تو پنجاه و چند بيش نبود
هزارساله بُدَت رنج، بس گران رفتی
همی طپيد دل‌ات، يک دَم‌ات قرار نبود
ز روزگار و وطن، زار و خستهْ‌جان رفتی
درودِ مامِ وطن بر تو وُ تلاشِ تو باد
که عمری از غمِ رنجوری‌اش نوان رفتی
ز رفتن‌ات، غمِ ما را کرانه پيدا نيست
که اندُهانِ تو چون گشت بيکران، رفتی
رسيده کارد مرا هم بر استخوان، ای دوست
بگو، چو کارد رسيدت به استخوان، رفتی
کجايی ای دلِ بی‌تاب و اندُهِ لبريز
کشيده ناگه ازين بحر، بادبان، رفتی
«نگاه»، بی تو، تماشایِ اين جهان چه کند؟
مگر نشانِ تو جويد، که بی‌نشان رفتی
ربوده سيلِ سرشک‌ام ز خويش، باور کن
که باورم نشود، بس که ناگهان رفتی
به صدرِ محفلِ اُنسی که خانه‌یِ دلِ ماست
مباد جایِ تو خالی، گر از مکان رفتی
مکان سزات نبود و، زمانه دونِ تو بود
زمانه کرده رها، سویِ لامکان رفتی
به حيثِ کالبَد، اينک، فراقِ ما ابدی‌ست
ولی تو در دلِ مايی؛ کجا ازآن رفتی؟
نميرد آن‌که اثر می‌نهد ز خود باقی
نهاده با قلم‌ات بر جهان نشان؛ رفتی
به شعرِ خويش، دلاويز لعبتانِ سخن
بيافريده و، باری، خدايگان رفتی
وزآن فزون، که سه گوهر بمانده از تو، عزيز
بلی، نهاده گرانْ‌مايه يادمان، رفتی
دوسويه نامِ تو مانَد به دفترِ ايّام
ازين دوگانه که بنهاده همچو کان، رفتی

زُجاجی، ای زده با مرگِ خود، به قلب‌ام تير
نرفته‌ای ز ميان، گرچه از ميان رفتی
هوایِ يادِ تو، لبريزِ عِطرِ نوروز است
بهار در تو شکوفيد و، با خزان رفتی

به کارزارِ سترگی که پهلوان می‌خواست
تو راست فتح؛ که با مرگ همْ‌عنان رفتی!

مهدی سهرابی
چهارمِ آبان‌ماهِ 1388

گزارشِ رفعِ اتّهام!

2009-10-26T18:08:00.002+03:30

از چهاردهم تا بيست‌وهشتم (مهرماه)، بی‌کامپيوتر بودم. اوّل خواستم ويندوز را نو‌کنم، و رفت و بالا نيامد؛ و بعد که بردم جايی و نصب کرد، مانيتور از کار افتاد. دوسالی بود ايراد داشت، امّا کون به زمين ننهاده بود. و اين‌جا، گويا موقع را مناسب يافته بود!
و اين فقط يک بخشِ ناچيز از انبوهِ بدبختی‌هاست. قرض و فقر و دربه‌دری، به جايی رسانده مرا که اگر بگويم روزی هزار‌بار، چون ايّوب، روزِ خود را نفرين می‌کنم، اغراق نکرده‌ام. باز دو روزِ ديگر، موعدِ پرداختِ اجاره‌خانه‌ست، و يک پشيز هم به کف نيست.
چند يادداشت و يکی‌دو شعرگونه هست که بايد تايپ و پست کنم، امّا دست و دل‌ام به کار نمی‌رود. اين‌روزها بايد بروم ببينم ناشری برایِ چاپِ اين دوسه کتابِ آماده‌ام –که چندسالی‌ست خاک می‌خورد- پيدا می‌کنم؛ يا بايد حتماً رفت تهران.

گفتم بگويم که فکر نکنيد زده‌ام به درِ دلتنگی!! (1)

28/07/1388

?
پابرگ:
[1] اين «دل‌تنگی» در عرفِ زبانیِ من، متأثّر -يا بلکه مأخوذ- از شمسِ تبريز، معنایِ ويژه‌ای دارد!

ضيقِ وقت

2009-10-26T17:37:00.004+03:30

(محضِ پيشکش به دوستانِ عزيز: معاشرانِ سال‌ها –که مستدام باد!-: آقايان م. ب. ، و م. ر. ع. ، م. ج. ا. ، م. ر. ز. ، و ديگر ميهمانانِ افتخاری!) (1)

پنج‌شنبه‌شبان، دوهفته يکی
بنده در خدمت‌ام؛ بدونِ شکی
آن‌هم، البتّه، شرطِ مختصری
-دارد؛ ار رفق باشد اندککی!
که سرِ انجمن، بُوَد سرِ شب
نه که چون بگذرد ز شب، سه‌يکی!
لات و پوتِ کهن نه‌ايم؛ چرا
نيمه‌شب گِرد می‌شويم؟ زکی!

گشته وقتِ کمينه، اکنون، ضيق
بی که باشد دروغ يا کلکی
اين دوساله، که روزگار، مرا
داده بُد کَبْشْ‌وار، آغُلَکی
چون سِيَه‌چالِ مُظلَمِ جائر
يا، ز دوزخ، به اسفلين، دَرَکی
کارهايم، همه، رها شده بود
کيسه و کارتُن، زده کپکی!
چون نوشتن به‌ياد می‌آمد
خود نَبُد، جز به زخمِ من، نمکی
ليک، بی‌کار، يک‌زمان نَبُدَم
«نِکْسْت» گر می‌نبود، بود «بَک»ی!
آری، اين است و، گاه بايد زد
مايه‌یِ ذهنِ خويش را الکی!

شکر، کز لطفِ حضرتِ دادار
شد مُيَسّر، فروشِ ماتَرَکی
جايکی خُرد و دل‌به‌خواه، شده‌ست
خانه، امسالِ‌مان، به رهن و، چکی
گرچه وجهِ اجاره نيست پديد
نگزد مر مرا، ز بيخ، ککی!
کرده اطوارِ من، به‌کلّ، تغيير
به‌توکّل، سَبَق‌بَر از مَلَکی
سویِ آينده، بی‌لگام رَوَد
فوجِ امّيدِ من؛ چُنان يزکی

گرچه چاپِ کتاب در چشم‌ام
کمتر آيد به‌جلوه، از بَزَکی
کرده‌ام عزمِ اين خودآرايي
بُو که خود را، همی‌زنم محکی
خواهم اکنون، تمام، خواند و نوشت
بهره، شايد رسد، ز صد، دهکی!
ويس و رامين و، ترجمه‌یْ مُصْحَف
بُرد خواهم به پيش، کم‌کَمَکی
هست اميدم، ز هريکان، به دُلار
عُشرِ مليون؛ به لفظِ هند: لَکی!!
زين‌سبب، تنگنایِ وقت، مرا
عدلِ ساعات گشته؛ يک به يکی
زآن‌ميانه، بدزدم اين فرصت
که نيفتد ميانِ ما، تَرَکی!
دوستان‌ايم و، در کتابِ وجود
دوستی، هست بابِ مشترکی
عذر خواهم، ز محضرِ‌ ياران
گر ازين‌پس، فقط کَشَم سَرَکی!!

گرچه بُد تنگ قافيه، قلم‌ام
ندويده به صفحه بر، بَدَکی!
عيبِ «ايطاء» نيز، گرچه بُوَد
نرسيده به حدّ‌ِ «لَقط» و «حَک»‌ی!

آخرِ داو، عذرخواهی را
زده ديهيم، باز، برگِ تکی!!!

19-880518

?
پابرگ:
[1]برایِ عذرخواهی از دوستانِ محفلِ اُنس، که نگويند چرا اين به‌يکباره تغييرِ رفتار داده، سروده‌بودم؛ وقرار بود به آن عمل هم بشود! امّا، لذّت‌هایِ کهنهْ‌ماندِ ساليان پيروز شده! ضمناً، اين نظمک را هنوز به مخاطبان نداده‌ام، و اين‌جا، برایِ نخستين‌بار نشر می‌يابد. بيشتر، اين است که خودمان از نظمِ مزبورِمان خوشِ‌مان آمده!!

پيرامونِ داستانِ "شيخِ صنعان و دخترِ ترسا"

2009-09-30T04:07:00.004+03:30

اين احتمال هست که مفسّران، برایِ اين‌ گوشه از داستانِ "شيخِ صنعان[1] و دخترِ ترسا" (يعنی بخشِ پايانیِ آن)، قائل به تفسير و تأويل‌هايی شده‌ باشند که من نديده و نخوانده‌ام، و ازآن بی‌خبرم. امّا، به نظرِ من، قابلِ توجيه نيست. برداشتِ من اين است که عطّار، با افزوده‌ای ناروا به پايانه‌یِ داستان، آن را مخدوش ساخته است.
پيش از اين، از ديدگاهِ کفر، نه به اين فقره، بلکه به داستانِ اصلیِ «سفرِ مرغان» نگريسته، و نظرِ خود را طیِّ مقاله‌واری بيان داشته‌ام.[2] و امروز که از سويه‌یِ کاملاً مقابل و متضاد، به اين داستانِ ميانين –که خود روايتِ نوعی سفرِ درونی، از همان‌گونه، تواند بود- می‌نگرم، در اين داستان نيز، بخشِ پايانی را، خدشه‌ای به کليّتِ داستان می‌بينم. بنابر اين، به گُمانِ من، می‌توان گفت: چه از ديدگاهِ کفر، و چه از ديدگاهِ مسلمانی، پايانِ حقيقیِ داستان آن‌جاست که شيخ تماميّتِ هستیِ خويش را، در عشقِ دختر مستهلک ساخته، و سرانجام به وصال می‌رسد (و پيش از آن، با مريدانِ خود، برایِ هميشه، بدرود کرده است).
به نظر می‌رسد که عطّار (يا دست‌کاری‌کننده‌یِ ديگری، پيش از او) نتوانسته اين «پايان»ِ بسيار تابناک و درخشان را فهم و هضم نمايد. پس، دچارِ سطحی‌نگری شده، و با افزودنِ پايانه‌ای –چنان که می‌بينيم-، به گُمانِ خود، داستان را اصلاح نموده است!
ظاهراً، چنان‌که از مقدّمه‌یِ سيدصادق گوهرين (مصحّحِ منطق‌الطّير) برمی‌آيد، تلاشِ پژوهندگان برایِ يافتنِ مأخذ و سرچشمه‌یِ اين داستان، به جايی نرسيده؛ و نمی‌توان دانست که عطّار آن را از چه منبعی اخذ نموده است. از اين‌رو، اين گُمان نيز می‌تواند درخورِ اعتنا شمرده شود، که: چه‌بسا عطّار اين داستان را از جايی نگرفته، بلکه خود برساخته باشد.
از نظرِ نگارنده، اين گُمان به‌هيچ‌وجه پذيرفتنی نيست؛ امّا برایِ اين برداشت، دليلِ قاطعی در دست ندارم، جز: 1. استناد به همان اندک مواردِ مأخذگونه، که توسّطِ پژوهندگان ارائه شده؛ و دستِ‌کم می‌تواند حاکی از وجودِ چنين داستانی، پيش از عطّار بوده باشد. 2. ريختِ داستان نشان می‌دهد که خلق‌السّاعه، و دست‌کارِ يک تن، آن‌هم آدمی با نوعِ ذهنيّت و نگرش و استعدادِ عطّار، نمی‌تواند بود.
و امّا، بايد دانست که در چنين مواردی، صِرفِ پژوهش در منابعِ مکتوبِ به‌جامانده، نمی‌تواند حجّت و بسندگی به‌شمارآيد؛ چرا که از سويی، بسياری از آثارِ مکتوبِ ما، در گذرِ زمان و عوارضِ روزگاران، از ميان رفته، و از سویِ ديگر، بسا معارف –از هر نوع- که اصلاً به عرصه‌یِ «مکتوب» راه نيافته، و همچنان در سينه‌هایِ مردمانِ اهل، محفوظ می‌بوده است. به‌ويژه، اگر آن معارف، متعلّق به حوزه و زمينه‌ای بوده باشد که از يک‌سو با مخالفت‌هایِ گونه‌گون روبه‌رو بوده، و از سویِ ديگر، به گونه‌ای ذاتی، به «پوشيده‌مانی» گرايش داشته است!
بنابر اين، ظنِّ غالبِ نگارنده بر آن است که داستانِ مزبور، پيش از شيخِ عطّار وجود داشته است؛ و چه‌بسا در اصل، از سرگذشتی کاملاً واقعی برآمده (چنان‌که پژوهش‌ها نشانه‌هايی از آن را پيشِ رو می‌نهد)، و سپس، با پرداخت و پيرايشی متناسب، به شکلِ «داستانی رازگونه» درآمده بوده باشد.

آنچه نگارنده را بر اين گُمان يا برداشت –که «عطّار (يا دست‌کاری‌کننده‌یِ پيشينِ او) در داستان دست‌برده است»- به درنگ وامی‌دارد، نکته‌ای است که با تأمّل در متنِ موجودِ روايت، مجالِ طرح می‌يابد.
گبرانگیِ (يا همان کافرانگیِ) ظاهری-باطنیِ داستان، موضوعی است بی‌نياز از ترديد و توضيح. آن‌هم گبرانگی‌ِ آشکارا در اوج! بنا بر اين، توجيه‌پذير می‌نمايد که عطّار (يا پيشينِ وی) با دست‌بردنِ در آن، خواسته باشد زهرِ کفرِ آن را بگيرد؛ و يا از آن بکاهد.
چنانچه از ديدگاهِ کفر بدان بنگريم، پايانه‌یِ داستان، داستان را به‌کلّی ضايع ساخته است. بلندترين نمادِ کفر، که دخترکِ ترسا باشد، در اين پايانه‌یِ ساختگی، به خاکِ زبونی و پشيمانی و هلاک می‌افتد. شيخ نيز، که قهرمانِ داستان است، از اين سفر و تلاشِ دور و دراز، کمترين سودی نبرده. ثمره‌یِ آن‌همه رنج، و ايثارِ تمامیِ داشته‌ها، جز بازگشتی به موضعِ نخست، چيست؟! صرفِ‌نظر از اين‌که در‌اين‌ميان، مريدانِ وی نيز رنجِ بيهوده کشيده‌اند؛ و از همه مهم‌تر، دخترکی بی‌گناه، زندگیِ خود را از دست داده است. و اين‌همه بر سرِ هيچ! اگر قرار بود شيخ دوباره به ايمانِ پيشينِ خود بازگردد، پس، اين‌همه رنج چه بود؟
و چنانچه از ديدگاهِ اسلام بنگريم، باز هم نتيجه‌ای به‌دست‌نيامده. در برابرِ آن‌همه کبائر که شيخی دين‌آگاه –و نه نوجوانی خام و ناآگاه- مرتکب شده، و برخی از آن توبه‌بردار نيست (ترکِ علانيّه و عامدانه‌یِ فرايض، انکارِ دين و خدا، سوزاندنِ قرآن، و تغييرِ دين)، چه سود و بهره‌ای متوجّهِ ايمان و اسلامِ شيخ و يا مريدانِ وی بوده؟! –تنها نکته‌یِ مفيد همان است که مريدِ محبوبِ شيخ، به ديگر مريدان می‌آموزد که: «نبايد شيخِ خود را در لحظه‌یِ نياز تنها می‌گذاشتيد». امّا، اين نيز آموزه‌ای کاملاً ضدِّ اسلامی است. پس می‌توان بهره‌یِ شيخ و مريدان را، کاملاً برابرِ "هيچ" شمرد!!

شک نيست که عدّه‌ای خواهند گفت: اين داستان، يک داستانِ "عرفانی" است؛ و بايد با ملاک و معيارهایِ عرفانی بر آن تأمّل نمود. در معرفتِ عرفانی، "کفر" و "دين" اموری ظاهری است؛ و از اين‌قبيل. امّا، از نظرِ نگارنده، اتّفاقاً و بالاخص از ديدگاهِ عرفانی، پايانه‌یِ داستان، آشکارا برساخته، و موجبِ خدشه‌یِ عميق و جدّی محسوب می‌شود. به فشرده‌ترين بيانِ ممکن: با حذفِ پايانه‌یِ ساختگیِ عطّار (و يا منبع و مأخذِ وی)، اين داستان، چه از ديدگاهِ عرفانِ اسلامی (با تأويل، و رمزگشايی) و چه از ديدگاهِ کفر (بی هيچ نيازی به تأويل)، به شاهکاری بی‌نظير بدل می‌گردد؛ امّا، با پايانه‌یِ موجود، از اين هردو اوج ، به مرتبه‌یِ داستانی درخورِ فهم و پسندِ قشری‌ترين نوعِ درک و دريافتِ متشرّعانه، فرو می‌افتد.

نقدِ ديدگاهِ اهلِ عرفان را، می‌گذارم برایِ وقتی که دستِ‌کم يکی‌دو نقد و تحليل، چه از قدما و چه از امروزيان، خوانده باشم...

880410

œ
يادآوری:
قرار کرده‌ام که با هر نوشته‌ای، يک عکس هم بياورم؛ و تا جايی که بشود، مربوط و متناسب. امّا اگر نبود، نامربوط، يا کم‌ربط هم ايرادی ندارد!
عکسِ همراهِ اين نوشته (پيرامونِ داستانِ "شيخِ صنعان و دخترِ ترسا") را، به‌گُمان‌ام از وبلاگِ "کاريز" گرفته‌ام. ظاهراً تصويرِ خواجه‌یِ بزرگ است با دلبرِ «مرا چشمی‌ست خون‌افشان، ز دستِ آن کمان‌ابرو!»؛ امّا خب، شيخِ صنعان از چهره‌هایِ محبوبِ خواجه‌ست، و عيبی نمی‌کند اگر عکسِ مبارک‌شان با هم الش‌بدل شود! محبوب هم که، مالِ هر دو يکی‌ست!!
?
پابرگ:
[1] سيدصادق گوهرين، اين نام را –برابرِ ضبطِ نسخه يا نسخه‌هايی- به صورتِ «سمعان» آورده؛ امّا من همان صورتِ مشهور را ترجيح می‌دهم.
[2] نشانیِ آن را می‌توانم از رویِ فهرستی که از نوشته‌هایِ «فردایِ روشن» دارم اين‌جا بياورم؛ امّا آن وبلاگ به عدم پيوسته، و بنابر اين بی‌فايده‌ست! بايد در فرصتی، نوشته‌هایِ مجازِ آن وبلاگ را –که منافاتی با وضعِ امروزين‌ام نداشته باشد- در صفحه‌ای به دسترس بگذارم. امّا، کی چنان فرصتی دست دهد، با خداست!

دريغ، کودکِ ديرينه‌سالِ خاکستر

2009-09-23T16:54:00.002+03:30

کودک مانديم و
پير شديم
نوجوانی‌مان، سرآغازِ پيری بود و
پيری‌مان
هم‌ْرُستاقِ مرگ.

بر مویِ سپيدِ يکدگر می‌نگريم
به ناباوری
نه ازآن گونه که در آينه
به خويش
منگ.

ما،
خاکسترِ خويش‌ايم و
بادِ تمنّا.
با ريزه اخگری
که به آخرين شيطنتِ اهورايیِ لبخند
فرو می‌پژمُرَد.

و سکونِ يأس
بر قلبِ کودکِ ديرينه‌سالِ سپيدموی
خنج می‌کشد.

هيهات!
هيچ
باد!

880416

قالب

2009-09-22T21:17:00.000+03:30

هرچه کردم نتوانستم با قالبِ سفيد کنار بيايم ...

دشمن

2009-09-22T02:24:00.005+03:30

چند ازين اوصافِ ناقض: ياسمين و برگِ گُل؟
دلبرِ من، در لطافت، زين‌همه افزون‌تر است
وای من! افسوس، کاين گلْ‌برگ‌تر از برگِ گُل
نوبهاران را، خزان‌پوشِ منِ بدْاختر است
فقرِ من، سرمايه‌یِ يک‌عمر خودبازیِّ من
در کفِ عشقی، که صد دلْ‌دادگی‌ش آبشخور است
نک، بلایِ جانِ من گشته‌ست، کاندر کویِ عشق
پایِ لنگِ من، به صد سنگِ جفا، اندرخور است
کاش راهی بود کز شرمندگی‌ها وارهم
ليک، اين دنيایِ دون، دشمنْ‌من و، دونْ‌پرور است!!!

880631

توشه‌یِ فردایِ امکان

2009-09-15T09:19:00.000+04:30

تفرّج بايدت ای دل، سفر در کشورِ جان کن
ز پيشانی و زانو، اندرون آيينه‌باران کن
سر اندر خويش بر، ژرفايِ بی‌پايابِ خود بنگر
به حُزنِ خويش بينا شو؛ دُر و مرجان به دامان کن
نشين در سايه‌یِ خود، دور شو از منّتِ ديوار
ز تن ديوار و، از جان سقفِ اين ويرانه‌بنيان کن
گرت زخمِ زبانِ آشنايان می‌دهد آزار
همی بيگانه‌شان انگار و، دوری جوشنِ جان کن
به خُلقِ خوش، توان صيدِ دلِ خصمِ کهن کردن
وليکن، با حسودِ آشنا اين درنگيرد؛ ترکِ درمان کن
تو پنداري که شعرت شاد می‌سازد دلِ ايشان؟!
در آتش تا به کی خواهی دميدن؟ شعر، پنهان کن!
اگر خواهي که از کينِ خلايق در امان باشی
بپوشان فضل و، خود را در نظرْشان بُلْه و نادان کن
ندانی کاين جماعت همچو خود را برنمی‌تابد
تو برتر می‌نهی خود را؟! جهان بر خويش زندان کن!

قياس از خويش گير و، سرّ‌ِ اين درماندگی بنگر
به سامانِ وطن بنديش و، رو فکری به‌سامان کن
چو گُل، کاندر خزان، خود را به بذرِ خويش می‌مانَد
به روزِ فقر، عزّت توشه‌یِ فردایِ امکان کن

به ديهيمِ سخن، زين بيش نتوانم نصيحت کرد
تو خود داني چه بايد؛ آنچه بايد، نيز بتوان، کن!

سهراب ديهيم
14-880511

بازانديشی (I) – درباره‌یِ سروده‌ای از خانمِ سيمين بهبهانی

2009-09-07T03:02:00.003+04:30

جايی ديدم که از خانمِ سيمين بهبهانی، شاعره‌یِ نامدارِ همروزگارمان، قصيده‌يِ کوتاهی با مضمون و موضوعِ هجوِ رئيس‌جمهور احمدی‌نژاد، نقل شده. (نيز، اين‌جا) يا به‌عبارتي، خانمِ بهبهانی به يکي از سخنانِ رئيس‌جمهور، پاسخِ منظومی داده. و آن سخن، به‌نقل (با گزارشِ مربوط)، چنين بوده: «اين مراسم در حالي پايان يافت كه سيمين بهبهاني شعري پاسخي به اظهارات اخير احمدي‌نژاد ‏دانست. اشاره وي به سخنان آبان گذشته‌ی احمدي‌نژاد در بيرجند بود كه با انتقاد از روشنفكران ايراني و منتقدان خود ‏گفته بود “… اينها شيطان‌پرستان مدرن‌اند ، برخي قيافه روشنفكري مي‌گيرند ، به اندازه يك بزغاله هم از دنيا فهم و ‏شعور ندارند.”‏» [1]
در استادی، شيرين‌سخنی، و طنّازیِ سيمين، صدالبتّه شکّی نيست. تقريباً هميشه از شعرهايش –در همان حدّ‌ِ اندک که گه‌گاه خوانده‌ام- لذّت برده‌ام؛ اگرچه هيچ‌وقت از شاعرانِ موردِ علاقه‌ام نبوده. آزمون‌هايش در وزنِ شعر را هم بسيار ارزشمند و به‌جا می‌شمرم (چون به اين زمينه، علاقه‌یِ شديدِ بيست‌و‌چند ساله دارم). خلاصه اين‌که هم خودش و هم شعرش، برایِ من، درخورِ تکريم و ستايش بوده، و هست. امّا، اين قطعه‌یِ او باعثِ برخی انديشه‌ها شد.
اگر بگويم موضوعِ نقد به علاقه‌یِ جديدالوجودِ من به دکتر احمدی‌نژاد ربطی ندارد، کسی نخواهد پذيرفت. پس، اصرار نمی‌کنم!
در سخنِ آقایِ احمدی‌نژاد حقيقتی مطرح شده که قابلِ رد و ترديد نيست. در مقصد و مقصودِ پنهانِ احتمالی، شايد بتوان بحث و کنکاش کرد؛ امّا در راستينگیِ سخن، به نظرِ من، جایِ ترديد نيست. شخصِ بنده، به گواهیِ دوستانی که از نزديک مرا می‌شناسند، همواره نسبت به اين وجودِ شريف –يعنی «روشنفکر»- نظرِ نامساعد داشته‌ام. دوستی، حتّی، اغلب می‌گفت: روشن‌گوز!
ديگرانی که چنين نظر و برداشتی داشته باشند، اندک نيستند. اين‌جا نمی‌خواهم از کسی نام ببرم؛ شايد دوست نداشته باشند حالا که در جبهه‌شان نيستم، از ايشان ياد کرده، و به سخن‌شان استناد جسته باشم!
اگر چيزی «حقيقت» هست، فرق نمی‌کند که دوست از آن بگويد يا دشمن. بايد به آن اذعان کرد. و اگر تصوّر رود که گوينده مقصودی ديگر داشته، بايد در افشایِ آن غرضِ پنهان کوشيد؛ امّا، نمی‌توان و نبايد به انکارِ اصلِ «حقيقت» برخاست؛ به اين دليل که از دهانِ دشمنِ من درآمده است. فی‌المثل، اگر دشمنِ من بگويد: "گاليله مردِ بزرگی بود."، آيا من بايد به انکار برخيزم که: حالا که تو می‌گويی، پس، گاليله غلط کرده که می‌تواند مردِ بزرگی بوده باشد!؟
اگر خانمِ بهبهانی، مثلاً در اين موضوع می‌نوشت که: "احمدی‌نژاد با بيانِ اين حقيقت –که البتّه خودِ ما بيشتر از هرکسی به آن واقف‌ايم- خواسته اصلِ «روشنفکری» را زيرِ سؤال ببرد." جایِ حرف نداشت. جایِ نقد و نظر و بحث و گفت‌و‌گو داشت. امّا، متأسّفانه چنين نيست.
همچنين، به گونه‌اي که اکنون واقع شده، جز اين برداشت نمی‌شود که: خانمِ بهبهانی، "گوشه"‌یِ سخنِ آقایِ احمدی‌نژاد را به‌خود‌خريده، و متوجّهِ خود دانسته است! آيا وی خود را از آن گروه می‌بيند؟!
و امّا، سوّمين نکته:
آيا شده که آقایِ دکتر احمدی‌نژاد دعویِ خوشگلی کرده باشد؟ واقعاً از خانمِ بهبهانی بعيد بوده. البتّه، اين تنها ايشان نيستند. چه‌بسا، خودِ من نيز -شايد- از اين خبط و خطاها داشته بوده باشم. تنها در يک صورت می‌توان احياناً از چهره و ظاهرِ کسی سخن گفت؛ و آن اين‌که آن شخص با وجودِ نازيبايیِ خود، به يک زيباروی، از حسادت، طعنه‌ای زده، و متلکی پرانده باشد؛ که مثلاً: عروسکِ قرتیِ بزک‌کرده!
امّا، اين که چنته را تهی بيابيم، و محضِ کم‌نياوردن، به ظاهرِ دشمنِ خود، نسبت‌هایِ زشت و ناروا بدهيم، عملی است نابخردانه؛ آن‌هم برایِ ما ايرانيان، که سعدی را داريم که بسيار به‌جا، می‌فرمايد: صورتِ زيبایِ ظاهر هيچ نيست... و بر سيرتِ زيبا تکيه می‌کند. انصافاً، آيا بد فهميده بوده؟

در تأمّلاتِ چندساله‌یِ اخيرِ خود، به نکاتی بس عميق و حسّاس در پديده‌یِ «دشنام» رسيده‌ام که متأسّفانه مجالی برایِ نگارشِ آن دست‌نمی‌دهد. مختصراً اين که: آدمِ بد را هرگز به هيچ جان‌وری تشبيه نبايد کرد؛ چرا که هيچ جانداری در اصلِ طبيعتِ خود، «بد» محسوب نمی‌شود. و در اين چندساله، به‌واقع، از به‌کاربردنِ کلماتی چون "شغال"، "پدرسگ"، "انترِ وامونده"، و نظايرِ اين‌ها، که متأسّفانه در زبانِ شيرينِ فارسی (و چه‌بسا در ديگر زبان‌ها نيز) مانندِ نقل و نباتِ خيرات، پخش و بخش می‌شود، به‌دور بوده‌ام.
حالا، خانمِ بهبهانی چگونه فکر می‌کرده، خود می‌داند. ضمنِ اين‌که در سخنِ آقایِ احمدی‌نژاد نيز، به گونه‌ای البتّه خفيف‌تر، همين نوع تشبيهِ ناروا ديده می‌شود، که من نمی‌پسندم. بزغاله، موجودِ بسيار فهيم و شيرينی است؛ امّا، قطعاً نه بزغاله‌یِ روشنفکر!!

اگر بنده‌یِ ناچيز بخواهم مثلاً خانمِ بهبهانی را، نماد و نمودِ «روشنفکر» بگيرم، بدا به حالِ روشنفکر! امّا، مگر جز اين است؟!
در بازانديشیِ (II) شايد در اين موضوع بيشتر نوشتم...

880415

?
پابرگ:
[1] مختصر لنگشی که در عبارت هست، از اصلِ منبعِ نقل است، نه از من.

دوسويگیِ پديده‌یِ ستم

2009-09-04T03:43:00.004+04:30

œ
ستم، اصلاً و ابداً پديده‌اي يک‌سويه نيست. مثلاً در يک نظامِ حکومتیِ جبّار، اين تنها حکومت نيست که به مردم ستم می‌کند. ايشان نيز، به حکومت ستم می‌کنند. با نافرمانی‌هایِ پوشيده، با تمسخرِ هميشه، با بدگويیِ مدام، با جوک‌سازی‌هایِ بی‌پايان، و هزار و يک شکل و گونه‌ی ديگر.
هم‌چنين است در مسئله‌یِ زن، و به‌ويژه مناسباتِ زن و مرد، که‌اين‌روزها بحث‌هایِ داغ دارد. دم‌به‌دم بر شمارِ مدافعانِ زنان افزوده می‌شود. همه بر اين دعوی‌اند که به زن ستم شده است و، می‌شود. بايد به اين ستم پايان داد. و ... امّا، چنانچه تيزبينانه‌تر، و بدونِ فروماندن در پوسته‌یِ بيرونی، به موضوع بنگريم، به گُمانِ نگارنده، ناگزير از اذعانِ به اين نکته خواهيم بود که: چه در آن مناسباتِ سنّتیِ کهن، و چه در مناسباتِ نسبةً تعديل‌شده‌يِ اين‌سال‌ها، همچنان‌که مرد به زن ستم کرده و می‌کند، زن نيز در ستمگری کم‌نمی‌آورد! تنها تفاوتی که هست، در نوع -و بيشتر شکلِ- ستم است؛ و يا پنهان-آشکارگیِ آن! ستمِ مرد، غالباً آشکار است؛ ازين‌رو به آن اِشعار می‌يابيم و به آن می‌تازيم؛ امّا ستمِ زن را نمی‌بينيم و، از آن سخني نيست! نق‌زدن، قهر و واقهر، زخمِ زبان، بدگويی، اشکِ دمِ مشک، و سايرِ شيوه-ابزارهایِ معهود در رفتارِ زنِ سنّتی، از جمله‌یِ اين ستم‌ها‌ست.
در هر رفتارِ منتهی به ستم، ستمِ دوسويه در کار است؛ اگر بر منظرِ درست نشسته باشيم.

تا زمانی که انسان «ستم‌نکردن» را نياموخته باشد، نمی‌تواند از «ستمِ ديگری» در امان بماند؛ و يا حتّي، متوقّعِ ستم‌ناکردنِ او باشد. وقتی منِ نوعی، خود نتوانم خویِ ستمگری را در "خود" مهار کنم، چگونه می‌توانم توقّع داشته باشم که "ديگران" بر اين عارضه چيرگي يافته باشند؟ ازآن‌جا که "من" جدا از "جامعه"، جدا از ديگری که "تو" باشی و "او"، زندگی نمی‌کنم، بديهی است که در خوی و خصلت‌هایِ خويش نيز، با ديگران اشتراک داشته باشم؛ همچنان‌که "ديگران" با "من"!
هنگامی می‌توان به جامعه‌ای عاری از ستم دست يافت که اگرنه همگانِ همه به‌يکباره، دستِ کم شماری درخورِ توجّه، به ميزانی قابلِ طرح، توانسته باشند بر ستمگري خود چيره شوند، و آن را در خود نابود سازند. ستم‌کردنِ "من" به "تو"، چه بخواهم و چه نخواهم، نشانگرِ اين موضوعِ کاملاً بديهی است که اصلِ «ستم» را پذيرفته‌ام؛ و «پذيرفتن»، حتّي اگر به معنایِ «خواهندگیِ پيشينِ موضوع» نباشد، دستِ کم به معنایِ «خواهندگیِ پوشيده»‌یِ آن خواهد بود. پس، نمی‌توانم از تو بخواهم که از ستم‌کردنِ به من خودداری کنی، درحالی‌که من بدان مشغول‌ام! همچنان‌که برایِ رسيدن به جامعه‌ای عاری از حکومتِ ستمگر و ستمِ حکومتی، نخست می‌بايست بيشترينه‌یِ افرادِ جامعه، ستمگریِ به يکديگر و به حکومت را، از رفتارهایِ فردی و جمعیِ خود زدوده باشند.
به نظر می‌رسد که بتوان اين قاعده‌واره را در کلّيّت و جزئيّتِ رفتارهايِ فردی و جمعی، چه در حال، و چه در گذشته‌یِ تاريخی، جاری و ساری دانست. هم‌چنين، به نظر می‌رسد که ناتوانی و ناخواهانیِ ما در پذيرشِ چنين درک و دريافتي، جز «هولناکیِ ناباورِ اين حقيقت» علّتِ ديگری نداشته باشد! دستِ کم، به‌گونه‌ای ناخودآگاه، از پذيرشِ چيزی سر باز می‌زنيم که در داوریِ ناشی از آن، جرم و اتّهامِ "ما"، هيچ کمتر از جرم و اتّهامِ "سويِ مقابل" نيست.

و امّا، به‌خلافِ آن‌چه ممکن است برخی اذهانِ بهانه‌جو و سفسطه‌گر بر آن انگشت نهند، اين موضوع، به‌هيچ‌وجه، به معنایِ توجيهِ ستم نيست؛ همچنان‌که چيزي از جرمِ گرانِ ستم‌کارانِ قرون و اعصار نمی‌کاهد؛ بلکه، تنها، راهی روشن و عُقَلايی پيشِ رویِ ما می‌نهد، تا اينک بتوانيم با هرچه دقيق‌تر و ژرف‌تر نظاره‌کردنِ خويش، بر مشکلاتِ عظيمِ خود فائق آييم.
ستمِ کهن‌شده‌یِ قرون و اعصار، با آلوده‌ساختنِ ما به «ستم»، توانسته است بر ما چيرگیِ ذهنی يافته، و به ياریِ آن، چيرگیِ عينیِ خود را کامل سازد. برایِ رهايی، نخست بايد روندِ اين آلوده‌سازی را بازشناسی کرده و در زدودنِ پديده‌ی ستم از انديشه و گفتار و کردارِ خويش، رهايیِ خود را محقّق سازيم. ايدون باد!

?
پابرگ:
[1] تاريخِ نگارشِ يادداشت، 18 فروردين‌ماه‌ِ جاری (1388) است؛ زمانی‌که هنوز در پوسته‌یِ کفر و عنادِ سه‌دهه‌ایِ خود گرفتار بوده‌ام. بديهی است که نمی‌توانسته به عينِ عبارت، موردِ قبولِ امروزِ من باشد. با ويراستی مختصر، به صورتی که می‌بينيد درآمده. خوب که دقّت مي‌کنم، می‌بينم اين يادداشت يکي از دلايل و اسنادی است -برایِ خودِ بنده- که دگرديسي‌ام، آن‌چنان که تصوّر می‌کرده‌ام، به‌يکباره اتّفاق نيفتاده. روندي در کار بوده؛ و اندک‌اندک مرا به ادراکِ ديگري رهنمون می‌شده است. درکی سراپا متفاوت با يک عمر، و نه با حاصلِ آن –که خود همين است!

برنامه

2009-09-01T05:07:00.002+04:30

شايد کسی باور نکند که چه‌قدر آسوده شده‌ام. خدا را شکر می‌کنم که مرا از راه‌ِ ناهنجار‌ِ بددينی و بغی و عناد، به‌يکباره رها ساخت. و بديهی است در خصوص‌ِ زمينه و بهانه و انگيختار‌ِ آن، بايد ممنون شخص‌ِ آقای‌ِ احمدی‌نژاد باشم. رفتار و گفتار و خصلت‌های‌ِ وی بود که زمينه‌ی‌ِ ذهنی‌ِ مرا به‌گونه‌ای ناگهانی، رو آورد. به اندازه‌ای که در توان‌ام بوده، البتّه، سپاس‌گزاری کرده‌ام (اين‌جا)(+).
دوستان‌ِ نزديک، که هنوز دگرديسی‌ِ عجيب‌ِ مرا با ناباوری و انکار و لجاج می‌نگرند، در هربار ديدار، انبوهی از انتقادات‌ِ جورواجور از رئيس‌جمهور، بر سرم می‌بارند! انگار که من دعوی‌ِ معصوميّت‌ِ وی کرده باشم!! خير، از نظر‌ِ من، محمود‌ِ احمدی‌نژاد مانند‌ِ هر انسان‌ِ ديگر، در معرض‌ِ هرگونه خطا و اشتباهی هست. آنچه مرا شيفته‌ي‌ِ وی ساخته، کلّيّت‌ِ رفتاری اوست که –به‌صراحت می‌گويم- در ديگرانی که تا‌به‌حال بر اين مسند بوده‌اند، ابداً نديده‌ام. های‌و‌هوی‌ِ فريبنده، کاری ازپيش‌نمی‌بَرَد. آنچه کشور نياز دارد عمل است نه ياوه و ادّعا.
امّا، سوای‌ِ اين گپ‌و‌گفت‌ها، از اين‌که يک‌باره و به‌کلّي، از شرّ‌ِ سياست‌زدگی رها شده‌ام، و می‌توانم آسوده و بی‌جنجال به کارهای‌ِ اصلی‌ام برسم، خرسندی‌ِ عجيبی در خود احساس می‌کنم. به حدود و حوالی‌ِ سال‌های‌ِ 83 و 84 که برمی‌گردم، حيرت می‌کنم که چه چيزی مرا اين‌همه از مسيرم دور ساخت؟ قرار‌ِ من اصلاً اين نبود. می‌خواستم نوشته‌های‌ِ آماده‌ام را به‌دسترس‌بگذارم، و نوشته‌های‌ِ نانوشته‌ام را بنويسم، تايپ کنم و، ايضاً. امّا يک‌باره سر از سياست‌زدگی درآوردم!
هنوز نتوانسته‌ام به حال‌و‌هوای‌ِ آن روزها برگردم. از مجموعه‌ی‌ِ «اندر تاريکای‌ِ زبان‌ِ پارسی» پنج يا شش يادداشت‌ِ ديگر مانده که نگارش‌ِ نهايی‌ِ آن تقريباً انجام شده. ويرايش‌ِ نهايی، بايد در حين‌ِ تايپ، صورت‌گيرد. اين يادداشت‌ها، چيزی است از همان نوع که قبلاً در وبلاگ آمده: يک واژه‌ی‌ِ منسوخ، دمادم، و ...
بسيارانی، هيچ‌گونه ارزشی برای‌ِ اين سنخ پژوهش‌ها قائل نيستند؛ بلکه اصلاً به هيچ پژوهشی بها نمی‌دهند، و تنها چيزی که برای‌ِ‌شان گيرايی دارد های‌و‌هوی و گُنده‌گويی و قارت‌و‌قورت است. امّا، من، به‌روشنا درآوردن‌ِ يک واژه يا يک نکته‌ی‌ِ کوچک و به‌ظاهر ناچيز و کاملاً بی‌اهمّيّت در زمينه‌ی‌ِ زبان و فرهنگ و ادب را، که تاريک مانده، يا به تاريکا رانده شده، به هزار صفحه مطلب‌ِ نامحقَّق ترجيح می‌دهم. ديگران، هرچه می‌خواهند، بگويند؛ برای‌ام علی‌السّويّه است.
و صدالبتّه، کار‌ِ نشر‌ِ منقَّح‌ِ اشعار و آثار‌ِ "نيما يوشيج" نيز همچنان ادامه خواهد يافت. آنچه بيش از هر چيز دل‌ِ مرا می‌سوزانَد، وقت‌ِ عزيزی است که در اين چهار‌سال بر سر‌ِ سياست‌زدگی، از کف داده‌ام. اگر هر‌روز فقط يک واژه از کار‌ِ عظيم‌ِ «فرهنگ‌نامه‌ی‌ِ بزرگ‌ِ طبسان» را تايپ و در وبلاگ پست کرده بودم، حالا از بخش‌ِ «واژگان»ِ آن، چيزی حدود‌ِ هزاروچارصد-پانصد مدخل، سامان يافته بود. افسوس!

چهارمِ شهريورماهِ 1388

يادآوریِ فنّی

2009-08-31T22:30:00.001+04:30

دوستانِ عزيزی که خواننده‌یِ گهگاهی –يا احياناً هميشگی-ِ نوشته‌هایِ فقير بوده‌اند، شايد متوجّهِ سخت‌گيریِ وی در رعايت‌ِ وجوهِ فنّیِ نگارش شده بوده باشند. منظورم به بی‌غلط‌نويسی نيست (که نياز به يادآوری ندارد)، بلکه به جزئيّاتِ حروف‌نگاری نظر دارم. ثبت‌ِ حتمی و قطعی و هميشگی‌ِ نشانه‌ی‌ِ اضافه، ثبت‌ِ هميشگی‌ِ تشديد، و نظاير‌ِ اين‌ها. و ازجمله، ازآنجاکه نشانه‌های‌ِ کمک‌خوانشی (ويرگول، نقطه‌ويرگول، ...) در تمامی‌ِ فونت‌های‌ِ موجود، بسيار نزديک به حرف‌ِ پيش از خود قرار می‌گيرد، قبل از اين نشانه‌ها، فاصله قرار می‌دادم.
حُسن‌ِ اين تمهيد کاملاً آشکار بوده و هست، امّا ايرادی هم دارد که فقط گه‌گاه پيش‌می‌آيد: يکی از اين نشانه‌ها، می‌رود سر‌ِ سطر‌ِ بعد!! همچنين، کسره‌یِ نشانه‌ي‌ِ اضافه را هم، با‌فاصله می‌آورده‌ام؛ و نظرم به اين است که بايد فاصله داشته باشد. (ع. پاشائی، در مقدّمه‌ی‌ِ گزيده‌ای از اشعار‌ِ شاملو، چنين نظری دارد؛ و من آن را پذيرفته‌ام.)
اين فاصله‌ها را برمی‌دارم. و منتظر می‌مانم که طرّاحان‌ِ فونت‌های‌ِ فارسی، در پی‌ِ رفع‌ِ اين عيب برآيند!
در نوشته‌های‌ِ پيشين دست نمی‌برم (که ناشدنی‌ست!) و فقط از اين به بعد، نشانه‌ها را می‌چسپانم. هرچه بادا باد!

چهارمِ شهريورماه 1388

در ولادت ِ صاحب‌الزّمان ( عج )

2009-08-19T01:51:00.002+04:30

دوشينه کاين دو چشم نکردی ز خواب ياد
هردم بهانه جُست دل‌ام ، تا به بامداد
بودم نزار ِ خستگي ِ روزگار و ، بود
پی‌درپی‌ام ، روايت ِ آزار و غم ، به‌ياد
گه ، ياد ِ روزگار ِ جوانی ، شکنجه‌وار
می‌تاخت بر صحيفه‌ی ِ قلب‌ام ، به اشتداد (1)
کآخر ، چرا نبوده نصيب‌ام به غير ِ رنج
يا خود چراست گنج ِ وجودم چنين به باد ؟
آينده نيز ، چون به نظر جلوه می‌نمود
غم‌بار بود و ، بی‌سروسامان ؛ که خود مباد !

يک‌لحظه چشم بستم و ، خواب‌ام ز خود ربود
گويی کسی‌م ره به جهانی دگر نمود
لبريز ِ روشنی و به هرگوشه شادی‌يی
می‌کوفت دف ، که : اندُه و غم ، دور ! دور ! زود !!
آن‌جا ، من اين فقير نبودم که بوده‌ام
شاهی بزرگ بودم و ، جای‌ام سرير بود
حيران بمانده بودم ازين رتبت ِ بلند
کآوازی از تمام ِ زوايا ، دل‌ام شنود :
اينک ! کسی که مدح ِ امام ِ زمان ِ خويش
داند به نظم ِ خوب و نوآيين ، چنين سرود !
:
ای حجّت ِ خدای و شهنشاه ِ لامکان
جانانه‌ی ِ وجود و نيازیّ ِ اِنس و جان
يادت ، قوی سفينه‌ی ِ دريای ِ روزگار
مهرت ، بهين کرانه‌ی ِ اين بحر ِ بی‌کران
مولای ِ ما ! رهايی ِ گيتی به دست ِ توست
در انتظار ِ فيض ِ ظهورت ، همه جهان
يکسر ، به بارگاه ِ خدا ناله می‌بريم
کای قادر ِ رحيم و ، خداوند ِ مهربان
نزديک ساز روز ِ ظهورش ، به فضل ِ خويش
منجیّ ِ ما ، به رحمت ِ بی‌چون ، به ما رسان !

}
امروز ، روز ِ خرّمی ِ بی‌کران بُوَد
روز ِ ولادت ِ شه ِ کون و مکان بُوَد
امروز ، روز ِ زادن ِ مولای ِ جان بُوَد
روز ِ طلوع ِ اختر ِ امر و زمان بُوَد
امروز ، کائنات ز شادی چُنان بُوَد
که‌ش خُردتر ستاره ، دوصد کهکشان بُوَد
خشکی ز روی ِ چهره‌ی ِ گيتی رَمان بُوَد
کابر ِ مطير در شُرُف ِ زايمان بُوَد
شادی ، برون ز حيطه‌ی ِ وصف و بيان بُوَد
صاحبْ‌زمان به عرصه‌ی ِ گيتي چَمان بُوَد !
؛

مولای ِ ما ! ولادت ِ پاک‌ات خجسته باد
ما را ، خدا ، به ديدن ِ روی‌ات خبر دَهاد !!

17-13880515

?
پابرگ :
[1] : چو تندباد

تا عمق ِ آلام ...

2009-07-13T20:11:00.000+04:30

در چهره‌ی ِ اين کاپشن‌پوش ِ بسيجی
با چهره‌ی ِ ما زجرديده مردمان ِ قشر ِ پايين ،
بس سطرهای ِ اشتراکی‌ست .

در چشم‌هايش ، انعکاس ِ درد ِ ما هست .

در اين‌همه سال ،
هرگز ، کسی از ما نپرسيد .
در گفته‌ها ، البتّه ، از ما بس سخن بود ...

ما ، يک شعار ِ پوچ بوديم
اشرار می‌خواندند ما را
گر درد ِ خود وامی‌نموديم .

ما ، قشر ِ پايين
از صحنه‌های ِ زندگانی حذف بوديم
« مسکن » ، برای ِ ما ، کلوخين خانه‌ای بود
وآن نيز ، همچون آرزويی !
با درس و دانشگاه ، فرزندان ِ ما بيگانه بودند
بيگانه هستند ؛
همچون که با بسيار ِ ديگر .

از صد تنعّم ، ذرّه‌ای هم سهم ِ ما نيست
حرف ِ تهی ، بر دردهای ِ ما دوا نيست
اين‌گونه محروميّت از سهم ِ مشاع ِ شهروندی
- واللَّه ، روا نيست ...

انديشه‌ی ِ اين کاپشن‌پوش ِ بسيجی
تا عمق ِ اين آلام رفته‌ست .
در چشم‌هايش ،
انعکاس ِ درد ِ ما ، هست .

880321

شش رباعی ، در منقبت ِ مولا علی (ع)

2009-07-11T20:20:00.001+04:30

خصم ار دو جهان بُوَند ، انديشه مکن
جز حبّ ِ علی و آل ِ او پيشه مکن
پازهر ِ سموم ِ غفلت ار می‌طلبی
جز باده‌ی ِ ناب ِ عشق ، در شيشه مکن

}
جز ياد ِ علی ، مونس ِ‌ شب‌هام مباد
مولا ! مددی ! که جز تو مولام مباد
روزی که نه با عشق ِ ‌رخ‌ات ، شام شود
شوم است و تبه ؛ در صف ِ ايّام مباد !

}
با ياد ِ علی ، چون دل‌ام آرام گرفت
از هردو جهان ، به‌لَمحه‌ای کام گرفت
خورشيد ِ محبّت‌اش ، چو بر قلب‌ام تافت
صد هردو جهان ، نور ز من وام گرفت !

}
بی عشق ِ رخ‌اش ، گم بُدَم و ، سرگردان
هرلحظه ، نيازمند ِ اين سِفله خسان
چون نور ِ علی ، تافت مرا بر دل و جان
نی بنده‌ی ِ‌ بينوام ؛ شاه‌ام به جهان !!

}
اين چار صباح ِ مانده از بود و نبود
ديگر نکشم منّت ِ اين کور ِ کبود
با حلقه‌ی ِ بندگیّ ِ مولام ، به گوش
جز منقبت‌اش ، نخواهی از من اِشنود !

}
صد شادی و غم ، فدای ِ يک لَمحه‌ی ِ عشق
جان ، برخی ِ خاک ِ‌ پای ِ يک لَمحه‌ی ِ عشق
مولام ، علی ! فدای ِ نام ِ تو شوم
در عشق ِ تو ، از برای ِ يک لَمحه‌ی ِ عشق !

880420

چهار رباعی ؛ در منقبت ِ مولا علی (ع)

2009-07-11T20:15:00.002+04:30

برای ِ زادروز ِ حضرت‌اش ؛ پيشکشی ناچيز به محبّان

چون چشم ِ وجود ديد رخسار ِ علی
تاريکی ِ‌شب شکافت ، انوار ِ علی
هرچند که بود پاسی از شب برجای
خورشيد به‌پاخاست ، به ديدار ِ علی

}
داری چو محبّت ِ علی ، يار مخواه
گنجی‌ست تو را ، دِرهم و دينار مخواه
در حِصن ِ حَصين ِ حُبّ ِ او ، جُسته پناه
از حادث ِ‌ بد ، امان و زنهار مخواه

}
عقل ار به سر ِ تو هست ، ای مرد ِ‌ خِرَد
با حُبّ ِ علی ، کدام بد زی تو رسد ؟
گر خود دم ِ اژدهاست ، منديش و ، برو
« مولا مدد » ی بگوی و ، برکَن سر ِ دَد !

}
رُستم ، که حماسه زو بسی دُر سُفته‌ست
شاعر ، چيزی ز وصف ِ او ننهفته‌ست
با اين‌همه ، شک مکن که در وقت ِ نبرد
آن لحظه‌ی ِ‌ خاص ، « ياعلی » می‌گفته‌ست !

"
متأسّفانه ، نشد که سر ِ وقت پست کنم ...

( کمينه محبّ ِ خاندان )
880414

قصيده ؛ در ستايش ِ رئيس‌جمهور دکتر محمود احمدی‌نژاد

2009-07-11T20:10:00.000+04:30

در احمدی‌نژاد ، اگر يک هنر بُوَد
آن ، « خُلق ِ مردمی » است ، که خود صد گهر بُوَد !
فرض است ، تا به دعوی ِ خصم اعتنا کنيم
ورنه ، چه جای ِ « يک » ؟ ز چه گويی : " اگر بُوَد " !؟
در وی ، هزار فضل و ادب ، آشکاره بين
وآن ‌را قياس کن ، که نهان از نظر بُوَد
انکار ِ خصم ، بيشتر از مدح ِ اين فقير
بر فضل ِ او ، گواهی ِ نامنتظَر بُوَد !
از چه ؟ ازآن که مورد ِ انکارش ، از قضا
چيزی‌ست ، کآن بهينه‌خصال ِ بشر بُوَد
گويد : چراست دست ِ تو ، بخشنده ، همچو ابر
وزچه ، کف ِ سَخات ، ز دريا زَبَر بُوَد !؟
اذعان ِ صرف و صدق ِ‌ فريقين ، بی‌دريغ
تأييد ِ گونه‌گونه ، به چندين صُوَر بُوَد !
يا ، عيب می‌کند ، که : به تو نامه می‌دهند !
واللَّه ، ز درد ِ مردم ِ ما ، بی‌خبر بُوَد !
از کی ، رسيدگی به تقاضای ِ مردمان
عيبی شده ، که درخور ِ نقد و نظر بُوَد ؟!
از حود قياس می‌کند آن برج ِ عاجْ‌ور
بُعد ِ ميان ِ مردم و او ، ناگذر بُوَد !
در کاخ ِ خود نشسته ، چه داند غم ِ فقير
پرسد ز خويش : درد هم آيا مگر بُوَد !؟!

اينان ، مخالفان ِ تو-اند ، احمدی‌نژاد
اين امتيازت از همه ارزنده‌تر بُوَد !!

ای آن‌که همچو من ، به دل‌ات مهر ِ ميهن است
باری ، به‌هوش باش ؛ زمان مختصر بُوَد
افسانه ، تا بخواهی ، تحويل می‌دهند
واقع‌نگر شو ؛ اين نه زمان ِ سَمَر بُوَد
بنگر به اتّحاد ِ رقيبان و ، فهم کن
رفتارها ، مبيّن ِ‌ ترس از خطر بُوَد
آماج ِ اين خطر ، بُوَد آن کس که ربع ِ قرن
خون ِ شهيد خورده و ، بس مايه‌ور بُوَد !
دعوی کنند جمله ، که : درهم شده‌ست کار
کشور ، ز هرج‌و‌مرج ، شکسته‌کمر بُوَد
الْبَت ، به حمله و به شبيخون نياز نيست
دعوی ، اگر که منطقی و معتبر بُوَد
خود ، بيست‌و‌پنج سال ، تمام ِ امور ِ مُلک
بوده‌ست با شما ؛ نه اگر بيشتر بُوَد !
آنجا چه کرده‌ايد ، که دعوی همی‌کنيد
حيله چه می‌کنيد ؟ زمان پردهْ‌دَر بُوَد !
کشور ، شما به خاک ِ مذلّت نشانده‌ايد
با احمدی‌نژاد ، عتاب از چه در بُوَد ؟!
اين مرد ، چارسال ، شب و روز کار کرد
بی‌آن که متن ِ دعوی و غوغا زِ بَر بُوَد !
کرد آنچه کرد و ، ملّت ِ ما ، ديده خود به چشم
ناديده گر کسی ، چو شما بی‌بصر بُوَد !

هان ! هم‌وطن ! تو را به تو سوگند می‌دهم
کاری مکن که منکر ِ تو ، بر تو ، « سر » بُوَد !
سرور ، اگر طلب کنی ، از اين چهار تن
آن را طلب ، که مردم و صاحب‌سيَر بُوَد
با احمدی‌نژاد ، بسی خوی ِ مردمی است
عيب‌اش مبين ، که ساده و بی کرّ و فر بُوَد !
ما را به کرّ و فر ، چه نياز است ، اين زمان
خواهيم آن که زيرک و انديشه‌ور بُوَد
آخر چه سود ، زآن که دغل‌کاره‌ای مُحيل
هردم ، به صد شِعار ِ تهی ، جلوه‌گر بُوَد ؟!

هان ! هم‌وطن ! به نقش ِ محيلان ، مخور فريب
کاين فرصت ِ يگانه ، چو مرغ ِ بِپَر بُوَد
ناگه که چشم باز کنی ، گويی : ای دريغ !
امّا ، دگر چه سود ز بوک‌و‌مگر بُوَد !؟
انديشه کن ؛ تو را ، به تو ، سوگند می‌دهم
هشدار ِ من ، ز مايه‌ی ِ‌ سوز ِ جگر بُوَد

رأی ِ تو ، واژه‌ای است ، وز اين واژه واژگان
متن ِ کتاب ِ هستی ِ ما ، پُر غُرَر بُوَد
رأی ِ تو ، واژه‌ای است ، به تعيين ِ سرنوشت
زين واژه واژه ، متن ، چو نقش ِ حَجَر بُوَد
اين قطره‌های ِ روشن ِ باران ، چو جمع شد
دريايی از شکوه ، چو بحر ِ خزر بُوَد !
هم ، بر نهال ِ عزّت ِ خود ، باغبان شوی
زين‌پس ، به باغ ِ خوب ِ تو ، فصل ِ‌ ثمر بُوَد

گردد نويدبخش ِ تو و من ، تمام : ما
ايران ، به‌جانهد شب و ، اينک ! سحر بُوَد !!

16/03/88

چند رباعی ؛ در انتخابات

2009-07-11T20:05:00.000+04:30

با محمود- احمدی‌نژاد ، از چه سبب
اين‌سان شده‌اند ، اين‌سه در شور و شَغَب ؟
از مفسده‌ها چو پرده برمی‌دارد
از ترس ، فتاده در همه ، آتش ِ‌تب !!

}
خواهی تو اگر رئيس جمهور ِ قَدَر
اندر پی ِ « ک ر م » ، بيهُده عُمْر مَبَر !
بايد که به احمدی‌نژاد ، آری روی
تا ريشه‌ی ِ مفسده برآرد به تبر !!

}
ايرانی ، خواهد ار سری بفْرازد
چوگان ِ جهان ، برنده‌واران بازَد
بايد فردا ، به پای ِ صندوق چو رفت
خود ، رأی به " احمدی‌نژاد " اندازد !

}
بهتر ز تو ، - صد گزينه ، گر باشد – نيست
آن کاو که نخواهدت ، به‌جز دشمن ، کيست ؟
حقّا ، که به کار ِ مُلک و غوغای ِ جهان
قلب ِ تو چو موم و ، مشت ِ تو پولادی‌ست !

}
اصلاح ِ وطن ، کنون جگر می‌خواهد
مردانه يلی ، بسته‌کمر می‌خواهد
اين کار ، ز احمدی‌نژاد آيد و ، بس
کاين غدّه‌ی ِ جَوْر ، نيشتر می‌خواهد !

}
در اين‌همه سال ، دردهايی بوده‌ست
کآن ، چهره به هيچ بی‌خبر ننموده‌ست
اين مرد ، نگاه ِ تيزبينی دارد
صد وادی ِ غم ، به يک نظر پيموده‌ست !

}
بس کس ، که برآشفته ز کردار ِ وی‌اند
ملّت ، امّا ، همه هوادار ِ وی‌اند
آنان که ز " رانت " ثروت اندوخته‌اند
البتّه که دشمنان ِ خون‌خوار ِ وی‌اند !!

}
ملّت ، نه اگر به حيله مقهور شود
اين‌دوره هم او ، رئيس ِ جمهور شود
اين لحظه ، دعا کنيم و گوييم همه :
آمين ! که چنين نور ِ علی نور شود !!

بامداد ِ پنج‌شنبه ، 14/03/88

فرهنگ‌نامه‌ی ِ سياسی ِ جوامع ِ برتر از توسعه

2009-07-05T21:24:00.002+04:30

تعامل ِ سياسی – اين که طرف ِ مقابل ، پذيرای ِ بی‌نظر و بی‌چون‌و‌چرای ِ مدّعيات ِ « من » باشد .
دموکراسی – پيروزی ِ « من » در انتخابات .
پذيرش ِ نتيجه‌ی ِ رأی‌گيری – در صورتی مجاز است که فقط « من » رأی آورده باشم .
آشوب و اغتشاش – حقّ ِ طبيعی ِ رأي‌نياوردگان .
دليل ِ منطقی – آنچه « من » می‌گويم .
انتخابات ِ سالم – انتخاباتی که در آن « من » پيروز شده باشم .
انتخابات ِ مخدوش – انتخاباتی که در آن حريف رأی بياوَرَد .
ميزان ِ خدشه‌ی ِ انتخابات – به مقدار ِ « پول » ِ خرج‌کرده‌ی ِ پشتيبانان ِ من بستگی دارد .
تبليغات – ملاک ِ قطعی ِ نتيجه‌ی ِ محتوم ِ انتخابات . توضيح : هرکه خرج‌اش بيش ، رأی‌اش بيشتر !
نظم ِ عمومی – ياوه‌ای است که جناح ِ پيروز ابداع می‌کند .
برهم‌زدن ِ آن – حقّ ِ مسلّم ِ کسی که رأی نياورده .
اموال ِ عمومی – آنچه اصلاً برای ِ سوزاندن خلق شده .
جلوگيری از برهم‌زدن ِ‌ نظم ِ عمومی – توحّش ِ ضدّ ِ دموکراتيک ِ نظام .
هزينه‌ی ِ آشوب و اغتشاش – آنچه آقای ِ رأی‌نياورده ، فرياد ِ پرداخت ِ آن را سر داد ؛ ولی در عمل ، ديگران پرداختند .
دليل ِ تقلّب در انتخابات – ما ، بوق بيشتر زده‌ايم .
شورای ِ نگهبان – جايی است که قبل از انتخابات « مقبول » ، و بعد از آن « مطرود » است .
حکمت – رأی ِ من مبتنی بر « شناخت » است ؛ امّا رأی‌دهندگان به طرف ِ‌ مقابل ، همه فقيربيچاره ، بدبخت ، کودن ، و روستايی‌اند .
آدم ِ متمدّن – کسی که رأی‌اش بر رأی ِ هزار روستايی برتری دارد .
رأی – مال ِ من « طلا » ، مال ِ تو « چُس » .
نتيجه – برجای‌ماندن ِ چند کشته ، صدها بانک و فروشگاه و اتوبوس و ... ِ سوخته ؛ ارمغانی شوم با عنوان ِ « کينه » ؛ و نهايةً : تشرّف ِ حضرت ِ رأی‌نياورده ، به دوّمين دوره‌ی ِ خواب ِ بيست‌ساله‌ی ِ خود ؛ والسّلام !

880327

خوشا !

2009-07-05T19:11:00.002+04:30

خوشا آنان که هرگز چيزی نخوانده‌اند ؛ و هرگز به گرداب ِ فکر پای ننهاده‌اند .
اينک ، در 8 – 47 سالگی ، می‌فهمم که بايد يک بار ِ ديگر برگردم ، و همه‌ی ِ خوانده‌های ِ خود را ، دوباره بخوانم ؛ و همه‌ی ِ فکرهای ِ خود را ، دوباره بفکرم !
خوشا آنان که بر لقلقه‌ی ِ چشم ، نام ِ « خواندن » می‌نهند ؛ و وَهْم ِ خود را « فکر » می‌پندارند !
خوشا ... !

880327

اطّلاعيّه

2009-07-05T19:09:00.001+04:30

بدين‌وسيله ، رسماً ، به آگاهی ِ کلّيّه‌ی ِ دوستان ، آشنايان ، خوانندگان ِ پيشين ِ « فردای ِ روشن » ، و غيرهم می‌رساند ، که اين کمترين رهرو ِ بيراهه‌ی ِ گمراهی ، فقير مهدی ِ سهرابی ، در پی ِ بُروز ِ صاعقه‌ای ناگهانی – که ابرهای ِ حامل و موجد ِ آن ، از مدّتی قبل ، در تحرّکات ِ عديده بوده – به مرگ ِ فُجاء ، رخت به سرای ِ نيستی کشيده ؛ و چهره در نقاب ِ خاک پوشيده است .
آنچه می‌ديد ، همه ، خواب ِ سرابی بود ...
و اينک ، بر خاکستر ِ او ، جيرجيرکی رُسته‌ست ؛ پير !
2
همان‌گونه که پيش‌از‌ين ، در رفتن به راه ِ خود ، بی‌هيچ پروايی ، به‌جان کوشيده‌ام ، ازين‌پس نيز ، به همان جدّ و راستی ، راه ِ خود را دنبال می‌کنم . پروايی ندارم که ديگران در باره‌ام چگونه داوری می‌کنند يا خواهند کرد . در لحظه‌ای ، به لَمحه‌ای ، ناگهان دريافتم که به هيچستان روانه‌ام . روانه‌بودنی از پی ِ هيچ !
حقّ ِ انتقاد را ، برای ِ همگان محفوظ می‌دانم ؛ بلکه ، اصلاً ، مرا با آن کاری نيست . از آنچه – يحتمل ، به احتمال ِ قوی – گفته خواهد شد نيز ، بيمی به خود راه نمی‌دهم .
در اين واگرد ِ از ژرفای ِ جان ، جمهوری ِ اسلامی را از نو کشف کردم ؛ آن را ، به‌اختيار برگزيدم ؛ و ازين‌پس ، به راستی ِ محض ، آن را نظام ِ قانونی ِ کشورم شناخته ، و با تمامی ِ توان ِ خويش ، در پايداری و کمال ِ آن خواهم کوشيد .
تنها نکته‌ای را که می‌خواهم حتماً يادآوری کرده باشم ، اين است که اگر اين زايش ِ دوباره ، اين دگرديسی ، و اين واگرد ِ ظاهراً و بلکه واقعاً عجيب ، برای‌تان هضم‌ناشدنی جلوه کرد ، به جای ِ چنگ‌زدن به حدس و گُمان ، و تحليل‌های ِ کليشه‌وار ِ معمول ، حدّ ِ اقل برای ِ مدّت ِ کوتاهی هم که شده ، مطالب ِ قلم ِ فقير را ، همچنان دنبال کنيد .
دوستی نزديک ، می‌پرسد : آيا جمهوری ِ اسلامی نيز تو را خواهد پذيرفت ؟!
در پاسخ ِ وی ، گفته‌ام ، و اينجا تکرار می‌کنم : اگر چنان بود که شما می‌پنداريد ( که حتّی در پس ِ عميق‌ترين حالات ِ بشری نيز ، در پی ِ انگيزه و مقصودی ملموس می‌گرديد ) ، قطعاً ، بايد نخست به اين موضوع انديشيده بودم ! امّا ، باور کنيد ، اصلاً و ابداً ، چنين چيزی به ذهن ِ من خطور نکرده بود . آنچه برای ِ شخص ِ من ، دليل ِ درستی ِ راهی است که در‌پيش‌گرفته‌ام ، نه پذيرش ِ جمهوری ِ اسلامی ، که تأييد و هم‌نوايی ِ ندای ِ درون است ؛ همان که سقراط بر او نام ِ « فرشته‌ی ِ من » نهاده بود .
البتّه ، اين ، خواست ِ عميق ِ درونی ِ من است که باشندگان ِ سويه‌ای که بدان پيوسته‌ام ، در من به چشم ِ طرد و ترديد ننگرند . امّا ، چگونگی ِ نظر ِ ايشان ، در هستی ِ نوين ِ من ، نقش ِ تعيين‌کننده ندارد ؛ که اگر چنين بود ، بايد پيشاپيش ، از دگرگشت ِ درونی ِ خويش آگاه می‌بودم ، و برای ِ آن ، کسب ِ اجازه می‌کردم !
ذهن‌ام ، و عمق ِ وجودم ، هرگز به اندازه‌ی ِ امروز ، از اين ملاک و معيارها به‌دور نبوده است ...

880409

نکته

2009-07-05T19:07:00.004+04:30

امروز برای ِ آن فرزانه‌ام که آن‌روز ديوانه بودم . ای فيلسوفی که جز دم چيزی نمی‌بينی ، چه کوته‌بينی ! چشم ِ تو برای ِ آن ساخته نشده است که کار ِ عشق و سودا را در اعماق ِ دل‌ها ببيند .

و . گوته ( نقل از : سرخ و سياه . استاندال . ترجمه‌ی ِ عبدالله توکّل . جلد ِ 2 ، ص 337 )

تولّد ِ يک جيرجيرک ِ پير

2009-07-05T18:54:00.001+04:30

يک‌بار زايد آدمی ؛ من ، بارها زاييده‌ام !

مولانا